Wyścig zbrojeń wewnątrz The Who i problemy z głośnością
W połowie lat 60. sytuacja na scenie podczas koncertów The Who stała się nie do zniesienia dla Pete’a Townshenda. Kiedy do grupy dołączył perkusista Keith Moon, całkowicie zmienił on sposób patrzenia na dynamikę zespołu, grając z niespotykaną wcześniej siłą i niszcząc regularnie naciągi bębnów. Jego agresywny styl, oparty na nieustannych przejściach i uderzaniu w talerze, tworzył ścianę dźwięku, której nie potrafiły przebić standardowe wzmacniacze gitarowe. Sytuację pogarszał basista John Entwistle, który nie chcąc pozostawać w cieniu Moona, zaczął traktować swój instrument jak prowadzący i również rozkręcał swój sprzęt do granic możliwości.
Pete Townshend, używający wtedy popularnych wzmacniaczy marek Fender czy Vox, czuł się na scenie całkowicie ignorowany. Ponieważ w tamtych czasach nie istniały jeszcze systemy monitorów odsłuchowych, słyszał on głównie łomot perkusji i ryczący bas Entwistle’a, co doprowadzało go do frustracji i ataków szału. Regularnie dochodziło do sytuacji, w których zdesperowany gitarzysta niszczył swoje instrumenty, bo po prostu nie był w stanie kontrolować tego, co gra. Rozwiązaniem miał być nowy, potężniejszy sprzęt, który pozwoliłby mu odzyskać dominację nad resztą kapeli.
Pete Townshend żąda od Jima Marshalla budowy gigantycznej kolumny
Zdesperowany muzyk udał się do Londynu, do małego sklepu prowadzonego przez Jima Marshalla, który był wówczas mekką dla poszukujących mocnego brzmienia gitarzystów. Townshend i Entwistle naciskali na konstruktora oraz jego inżyniera, aby stworzyli dla nich coś znacznie potężniejszego niż to, co oferowała konkurencja. Efektem tych prac było powstanie 100-watowej głowy wzmacniacza, jednak dla Townshenda to wciąż było za mało. Marshall próbował odradzić mu budowę kolosalnej obudowy, sugerując, że tak wielki mebel będzie niemożliwy do przewożenia, ale gitarzysta upierał się przy swoim.
Chcę wzmacniacza, który będzie tak duży jak ja – stwierdził Pete Townshend podczas rozmowy z konstruktorem
Marshall ostatecznie uległ naciskom i przygotował monstrum o układzie 8x12. Była to pojedyncza, ogromna bryła wypełniona ośmioma głośnikami Celestion, która miała zdominować scenę i wizualnie przyćmić zestaw perkusyjny Keitha Moona. Z punktu widzenia akustyki był to projekt imponujący, ale od strony praktycznej okazał się całkowitą katastrofą, o czym muzyk i jego ekipa przekonali się już podczas pierwszego załadunku do vana.
Bunt ekipy technicznej i logistyczny koszmar z kolumną 8x12
Kiedy kolumna w końcu trafiła do zespołu, szybko okazało się, że Jim Marshall miał rację. Urządzenie ważyło niemal 80 kg i miało prawie dwa metry wysokości, co przy braku bocznych uchwytów czyniło je narzędziem tortur dla technicznych zespołu. Ludzie odpowiedzialni za transport sprzętu, tacy jak Neville Chesters, nienawidzili tych kolumn od pierwszego dnia. Sprzęt nie mieścił się w standardowych samochodach, był nie do wniesienia po wąskich klatkach schodowych brytyjskich klubów, a jego ustawianie na scenie groziło poważnymi kontuzjami.
Relacje między muzykiem a jego ekipą stały się tak napięte, że pracownicy zaczęli grozić natychmiastowym odejściem z pracy. Według wspomnień samego Townshenda, techniczni celowo upuszczali gigantyczne paczki podczas wyładunku, licząc na to, że ich uszkodzenie zmusi gitarzystę do zmiany decyzji. Sytuacja stała się patowa, bo wizja artystyczna Townshenda zderzyła się z brutalną rzeczywistością logistyczną i fizycznymi ograniczeniami ludzkich mięśni.
Narodziny Marshall Stack czyli jak piła uratowała sytuację
Po zaledwie kilku tygodniach walki z ogromną kolumną, Townshend musiał skapitulować i wrócił do Jima Marshalla z prośbą o pomoc. Konstruktor zaproponował wtedy rozwiązanie, które na zawsze zmieniło historię rocka. Zamiast budować jeden wielki monolit, postanowiono podzielić go na dwa mniejsze moduły, z których każdy mieścił cztery głośniki. Tak powstał układ 4x12, gdzie jedna kolumna stała bezpośrednio na ziemi, a druga była umieszczana na niej. Marshall wykazał się przy tym sprytem i w górnej kolumnie zastosował ściętą ściankę frontową. Dzięki temu dwa górne głośniki były skierowane lekko pod kątem w górę, co pozwalało Townshendowi słyszeć gitarę prosto przy głowie, bez konieczności rozkręcania głośności do niebezpiecznych poziomów.
Dziedzictwo wieży Marshalla i era atrap na scenie
Rozwiązanie to błyskawicznie stało się standardem w świecie muzyki. Kiedy Jimi Hendrix i Eric Clapton zobaczyli Pete’a Townshenda stojącego przed ścianą kolumn Marshalla, natychmiast zapragnęli mieć taki sam zestaw. Marshall Stack stał się symbolem potęgi i buntu, definiując estetykę rocka na kolejne dekady. Choć współcześnie technologia nagłośnieniowa pozwala na uzyskanie potężnego brzmienia z małych urządzeń, wiele zespołów wciąż ustawia na scenie rzędy kolumn. Często są to jednak tylko puste obudowy, które mają za zadanie budować klimat koncertu, podczas gdy prawdziwy dźwięk płynie z niewielkiego wzmacniacza schowanego za kulisami.
Pomimo upływu lat, historia powstania tego sprzętu pozostaje jednym z najciekawszych przykładów na to, jak przypadek i czysta konieczność potrafią stworzyć ikonę popkultury. Dziś oryginalne kolumny 8x12, których powstało zaledwie kilka sztuk, są uznawane za najcenniejsze skarby dla kolekcjonerów instrumentów. Cały proces, od kłótni wewnątrz The Who po użycie piły w warsztacie Marshalla, pokazuje, że rock and roll zawsze karmił się przesadą, ale czasem nawet on musi ulec zasadom fizyki i zdrowemu rozsądkowi ludzi, którzy ten sprzęt noszą.
16
