Określenie desert rock często pojawia się przy okazji materiałów o Queens of the Stone Age. Josh Homme rzeczywiście wyrósł z pustynnej sceny Palm Desert, ale muzyka QOTSA dawno przekroczyła jej granice. W repertuarze zespołu słychać hard rock, punk, psychodelię, blues, glam, elektronikę i niemal taneczne rytmy. Żeby zrozumieć, skąd wzięła się charakterystyczna pulsacja takich utworów jak „No One Knows”, „Go with the Flow” czy „Regular John”, trzeba jednak cofnąć się do miejsca, w którym nie było profesjonalnych scen, ochrony i zamykanych o określonej godzinie klubów. Była pustynia, agregaty prądotwórcze i muzyka grana tak głośno, jak tylko pozwalał sprzęt.
Desert rock narodził się na pustyni
Palm Desert leży w kalifornijskiej dolinie Coachella. W latach 80. i 90. nie było to miejsce kojarzone z rozbudowaną sceną rockową. Młodzi muzycy mieli ograniczony dostęp do klubów, a część z nich była zbyt młoda, aby w ogóle móc legalnie wejść do lokali serwujących alkohol. Zaczęli więc organizować własne koncerty poza miastem. Sprzęt, wzmacniacze i instrumenty wywożono na pustynię, a prąd zapewniały agregaty. Tak powstały słynne generator parties – surowe, całonocne imprezy, podczas których zespoły grały pod gołym niebem, z dala od sąsiadów, właścicieli klubów i typowych ograniczeń koncertowych.
Generator parties stały się ważnym elementem historii Kyuss. Grupa budowała na nich lokalną publiczność, grając ciężką muzykę opartą na nisko strojonych gitarach, długich jamach i organicznym rytmie. Pustynia nie była jedynie oryginalną dekoracją. Brak ograniczeń czasowych pozwalał muzykom przedłużać utwory, improwizować i sprawdzać, jak długo można utrzymać jeden riff, zanim zacznie działać na słuchaczy niemal hipnotycznie. Swoboda tych spotkań miała ogromny wpływ na sposób komponowania.
Kyuss stworzyli pustynny wzorzec
Za najważniejszy zespół pierwszej fali desert rocka uważa się Kyuss. Formacja powstała pod koniec lat 80. w Palm Desert, a w jej składzie grali między innymi wokalista John Garcia, gitarzysta Josh Homme, perkusista Brant Bjork oraz basiści Nick Oliveri i Scott Reeder. Kyuss połączyli ciężar Black Sabbath z psychodelicznymi jamami, punkową energią oraz brzmieniem gitar tak gęstym, jakby dźwięk wydobywał się spod grubej warstwy piasku. Josh Homme podłączał gitarę także do wzmacniaczy basowych, uzyskując potężne, niskie i lekko zamglone brzmienie.
Zespół nie osiągnął w czasie swojej działalności wielkiego komercyjnego sukcesu, ale płyty „Blues for the Red Sun”, „Welcome to Sky Valley” oraz „…And the Circus Leaves Town” stały się wzorcem dla kolejnych wykonawców. AllMusic określa Kyuss jako jedną z kluczowych grup kalifornijskiej sceny pustynnej i formację, która pomogła stworzyć fundament stoner rocka.
W muzyce Kyuss można usłyszeć to, co do dziś kojarzy się z desert rockiem: mocno przesterowane gitary, powtarzalne riffy, rozbudowane fragmenty instrumentalne, psychodeliczną przestrzeń i rytm, który jest jednocześnie ciężki oraz zaskakująco płynny. To muzyka bardziej rozkołysana niż agresywna. Nie pędzi cały czas do przodu. Czasem sprawia wrażenie, jakby poruszała się powoli, ale z masą, której nie da się zatrzymać.
Desert rock i stoner rock. Czy to jest to samo?
Oba określenia często są stosowane wymiennie, choć nie oznaczają dokładnie tego samego.
- Stoner rock jest szerszym gatunkiem muzycznym. Wyrasta z ciężkich riffów Black Sabbath, psychodelii, acid rocka oraz długich, transowych jamów. Charakterystyczne są dla niego przesterowane gitary, obniżone strojenie i surowa produkcja. Do wykonawców zaliczanych do tego nurtu należą między innymi Sleep, Monster Magnet, Fu Manchu czy Electric Wizard.
- Desert rock początkowo opisywał natomiast konkretną scenę skupioną wokół Palm Desert i doliny Coachella. Był więc nie tylko gatunkiem, ale też środowiskiem: grupą muzyków, wspólnymi koncertami, wymianą składów i charakterystycznym sposobem tworzenia.
Nie każdy zespół stonerrockowy pochodzi z pustyni. Jednocześnie nie każda grupa związana z pustynną sceną gra klasyczny stoner rock. Desert rock może być punkowy, psychodeliczny, metalowy, garażowy, bluesowy albo eksperymentalny. Granice są tu płynne. Ważniejsza od czystej definicji pozostaje pewna filozofia: ciężar bez przesadnej technicznej perfekcji, przestrzeń dla improwizacji i muzyka tworzona przez ludzi, którzy nie bali się mieszać gatunków.
Jak z Kyuss narodzili się Queens of the Stone Age?
Kyuss zakończyli działalność w 1995 roku. Josh Homme nie chciał jednak tworzyć drugiej wersji tego samego zespołu. Gdy powołał Queens of the Stone Age, zachował ciężkie riffy i pustynną psychodelię, ale skrócił formy, uporządkował kompozycje i dodał im więcej przebojowości. AllMusic zauważa, że o ile Kyuss budowali muzykę przez rozciąganie jamów, wczesne QOTSA skondensowały stonerrockowe brzmienie: riffy nadal były ciężkie, ale utwory stały się bardziej zwarte i precyzyjne.
Queens of the Stone Age od początku miało też inny rodzaj rytmu. W ich muzyce pojawił się swing, erotyczne napięcie i coś, co Josh Homme określał w różnych rozmowach jako muzykę, do której można się poruszać. Nawet najbardziej masywne partie gitar nie brzmią u QOTSA jak nieruchoma ściana. One tańczą, zataczają się i kołyszą. Dlatego nazywanie Queens of the Stone Age wyłącznie zespołem stonerrockowym byłoby zbyt dużym uproszczeniem. Grupa wyszła z tego środowiska, ale każda kolejna płyta poszerzała jej język. „Rated R” przyniosło alternatywną przebojowość, „Songs for the Deaf” połączyło pustynny ciężar z radiową narracją, „Lullabies to Paralyze” skręciło w mroczną baśń, a „…Like Clockwork” pokazało znacznie bardziej osobiste i melancholijne oblicze formacji.
Pustynia nadal pozostaje jednak w ich muzycznym DNA.
Rancho de la Luna i Desert Sessions
Ważnym miejscem dla całej sceny stało się studio Rancho de la Luna w miejscowości Joshua Tree. Z pustynnym środowiskiem związani byli jego twórcy Fred Drake i Dave Catching, a nagrywali tam artyści reprezentujący różne części alternatywnego rocka. To właśnie z kulturą swobodnej współpracy wiąże się projekt Desert Sessions, uruchomiony przez Josha Homme’a w 1997 roku. Muzycy spotykali się na pustyni i w krótkim czasie tworzyli nowe utwory, często w nietypowych składach. Projekt stał się laboratorium pomysłów, z którego część kompozycji trafiała później do repertuaru Queens of the Stone Age lub innych wykonawców.
Przez Desert Sessions przewinęli się muzycy związani między innymi z Soundgarden, Screaming Trees, PJ Harvey, Eleven, Primus czy Marilyn Manson. Nie chodziło o stworzenie perfekcyjnie zaplanowanej supergrupy. Najważniejsze były spontaniczność, eksperyment i spotkanie ludzi, którzy w normalnych warunkach mogli nigdy nie nagrać razem. To również istotny element desert rocka. Jest on nie tylko określonym brzmieniem, ale siecią powiązań. Muzycy przechodzą między zespołami, pojawiają się gościnnie na płytach i wspólnie realizują projekty, które trudno przypisać do jednego gatunku.
Polecany artykuł:
Jak brzmi desert rock?
Nie istnieje jedna recepta, ale kilka cech pojawia się szczególnie często: ciężkie, przesterowane i nisko strojone gitary, powtarzalne riffy budujące trans, organicznie brzmiąca sekcja rytmiczna, wpływy psychodelii, hard rocka i punku, swobodne przechodzenie od krótkich piosenek do długich jamów i surowe brzmienie, które nie sprawia wrażenia przesadnie wygładzonego.
Ważna jest również przestrzeń. W desert rocku instrumenty mogą brzmieć masywnie, ale muzyka rzadko jest całkowicie zatłoczona. Pomiędzy uderzeniami perkusji i gitarowymi frazami pozostaje miejsce na echo, pogłos oraz napięcie. Być może właśnie dlatego tak łatwo opisywać ją za pomocą pustynnych obrazów. Jest w niej jednocześnie ogromna otwarta przestrzeń, upał, kurz i poczucie lekkiego niepokoju.
Od czego zacząć słuchanie desert rocka?
Najlepszym początkiem będzie album Kyuss „Welcome to Sky Valley”. To płyta, na której ciężkie riffy, psychodelia i pustynna przestrzeń tworzą niemal idealną całość. Warto sięgnąć również po „Blues for the Red Sun”, szczególnie po utwory „Green Machine” i „Thumb”. W przypadku Queens of the Stone Age naturalnym wyborem pozostaje debiutancki album z 1998 roku. To na nim najwyraźniej słychać przejście od monumentalnego brzmienia Kyuss do bardziej zwartego stylu QOTSA. „Regular John”, „Avon” i „Mexicola” mają już charakterystyczny mechaniczny puls, ale wciąż unoszą się nad nimi pustynny pył i psychodeliczna mgła.
Kolejnym krokiem może być „Songs for the Deaf”, czyli album, który wyniósł pustynne inspiracje na światowe listy przebojów. Nie jest to czysty desert rock, ale płyta zachowuje jego ducha. Została pomyślana jak podróż samochodem przez pustynię, podczas której kierowca przełącza kolejne lokalne stacje radiowe. Warto posłuchać także grup Fu Manchu, Yawning Man, Brant Bjork, Masters of Reality, Fatso Jetson czy Eagles of Death Metal. Każda z nich pokazuje inną część szeroko rozumianego pustynnego środowiska.
Desert rock nie skończył się wraz z latami 90.
Generator parties przeszły do historii, a Queens of the Stone Age grają dziś na stadionach i największych festiwalach świata. Nie oznacza to jednak, że pustynna scena stała się wyłącznie nostalgicznym wspomnieniem. Jej wpływ słychać w kolejnych pokoleniach ciężkich i alternatywnych zespołów. Jeszcze ważniejsza okazała się jednak sama metoda tworzenia: brak sztywnych granic, wspólne granie ludzi z różnych środowisk i przekonanie, że rock nie musi wybierać między ciężarem, melodią, psychodelią a tanecznym rytmem. Desert rock narodził się w konkretnym miejscu, ale przetrwał dlatego, że nigdy nie był wyłącznie muzyką o pustyni.
To rock, który potrzebował pustyni, żeby nauczyć się oddychać...
Galeria: Queens of the Stone Age to koncertowi giganci. Oto TOP10 kawałków, bez których nie ma występu zespołu!
11
