System Of A Down nigdy nie byli zespołem, który spokojnie prowadzi słuchacza od pierwszego wersu do wyraźnego morału. Ich utwory są pełne gwałtownych zmian tematu, powtórzeń, niedopowiedzeń i obrazów, które nie zawsze łączą się w logiczną historię. Nie oznacza to jednak, że są pozbawione sensu. Chaos jest częścią metody.
Teksty SOAD często przypominają przełączanie kanałów w telewizji. Najpierw pojawia się wojna, chwilę później reklama jedzenia, rozrywka, seks, polityczne hasło i kolejna wiadomość o przemocy. Wszystkie te komunikaty walczą o uwagę odbiorcy, aż przestaje on odróżniać tragedię od widowiska. Daron Malakian podkreślał, że System Of A Down postrzega raczej jako zespół społecznie świadomy niż wyłącznie polityczny. Ich piosenki mogą więc mówić zarówno o wojnie w Iraku, jak i o człowieku czekającym w samochodzie na dziewczynę, podczas gdy dookoła toczy się wielka historia.
„Chic ’N’ Stu”. Czy ta piosenka naprawdę jest o pizzy?
„Chic ’N’ Stu” zaczyna się jak wyjątkowo agresywna reklama pizzy. Serj Tankian wylicza składniki, powtarza slogan i śpiewa o potrzebie terapii. Trudno nie odnieść wrażenia, że zespół po prostu wygłupia się w studiu. Pizza jest jednak jedynie przynętą. Utwór można czytać jako satyrę na reklamę, która najpierw tworzy w człowieku pragnienie, a później sprzedaje mu sposób jego zaspokojenia. Powtarzane komunikaty zaczynają działać jak rozkaz. Konsument ma nie tyle samodzielnie wybrać produkt, ile poczuć, że zawsze go potrzebował. System Of A Down pokazują tu codzienny konsumpcjonizm w najbardziej absurdalnej postaci. Produkt jest banalny, ale mechanizm poważny. Reklama powtarzana wystarczająco długo zaczyna brzmieć jak prawda. Właśnie dlatego piosenka o pizzy pasuje do katalogu zespołu równie dobrze jak utwór o wojnie. W obu przypadkach chodzi o sposób, w jaki ktoś próbuje sterować ludzkim zachowaniem.
„Prison Song”. Polityczny wykład ukryty w metalowym chaosie
„Prison Song” należy do najbardziej bezpośrednich utworów SOAD. Zespół krytykuje w nim amerykański system więziennictwa, surową politykę narkotykową i mechanizm, który prowadzi do masowego zamykania ludzi za przestępstwa niezwiązane z przemocą. Serj Tankian przeplata obrazy więzień statystykami i politycznymi oskarżeniami. Nie jest to typowy tekst piosenki, lecz niemal publicystyczny komentarz wykrzykiwany na tle gwałtownych riffów.
Utwór otwiera album „Toxicity”, od razu pokazując, że muzycy nie zamierzali ograniczać się do abstrakcyjnego buntu. Płyta poruszała między innymi temat przemocy państwa, systemu więziennego i brutalnego traktowania demonstrantów. Dziwność „Prison Song” polega przede wszystkim na formie. Zespół wciska polityczną analizę do utworu, który co kilka sekund zatrzymuje się, przyspiesza i zmienia kierunek. Słuchacz nie dostaje spokojnego wykładu. Dostaje poczucie życia w systemie, który sam wydaje się chaotyczny i nielogiczny.
„Deer Dance”. Taniec, który jest sceną policyjnej przemocy
Tytuł „Deer Dance” może sugerować coś lekkiego lub wręcz bajkowego. W rzeczywistości utwór opisuje protest i reakcję policji na demonstrantów. Obraz tańca zostaje zestawiony z funkcjonariuszami, tarczami, bronią i ludźmi spychanymi z ulic. Ruch protestujących zaczyna przypominać wymuszony taniec przed uzbrojoną władzą. To jeden z typowych zabiegów SOAD: nadanie brutalnej scenie niemal dziecięcej lub groteskowej nazwy. Kontrast sprawia, że przemoc staje się jeszcze bardziej niepokojąca. Nie jest opisana językiem oficjalnego komunikatu, lecz jako absurdalny spektakl, w którym silniejsza strona ustala zasady. „Deer Dance” bywa wskazywane jako opis policyjnej brutalności wobec pokojowych demonstrantów i jeden z najmocniej politycznych momentów „Toxicity”.
„B.Y.O.B.”. Impreza, na której wybuchają bomby
„B.Y.O.B.” brzmi miejscami jak piosenka o ogromnej imprezie. Pojawiają się taniec, zabawa i niemal beztroski refren. Tyle że impreza odbywa się na wojnie. Ten kontrast jest sednem utworu. System Of A Down zderzają medialny spektakl z realnym cierpieniem. Wojna zostaje przedstawiona jako wydarzenie organizowane przez ludzi, którzy sami nie znajdą się na polu walki. Najważniejsze pytanie piosenki dotyczy tego, dlaczego przywódcy wysyłają na front biednych, zamiast samodzielnie ponosić konsekwencje swoich decyzji.
Utwór powstawał w cieniu wojen w Afganistanie i Iraku i jest uznawany za jeden z najbardziej rozpoznawalnych antywojennych protest songów początku XXI wieku. Daron Malakian wskazywał wojnę w Iraku jako bezpośrednią inspirację, a nagłe przejścia między agresją i imprezową melodią podkreślają rozdźwięk pomiędzy wojną oglądaną w telewizji a wojną przeżywaną przez jej ofiary.
To dlatego „B.Y.O.B.” nie jest wyłącznie prostym hasłem „wojna jest zła”. Utwór pokazuje także, jak przemoc zostaje sprzedana społeczeństwu jako widowisko, patriotyczny obowiązek i kolejny element informacyjnej rozrywki.
„Violent Pornography”. Nie chodzi tylko o seks
Sam tytuł „Violent Pornography” brzmi prowokacyjnie, a tekst jest pełen repetycji, groteski i pozornie przypadkowych obrazów. Jednym z głównych tematów jest jednak uzależnienie od masowej rozrywki. Piosenka opisuje świat, w którym telewizja nieustannie dostarcza widzom przemocy, seksu, banalnych programów i kolejnych bodźców. Wszystko staje się częścią jednego strumienia treści. Odbiorca wie, że ogląda coś głupiego lub szkodliwego, ale nie potrafi oderwać wzroku.
Określenie „violent pornography” można więc odczytać szerzej niż dosłownie. To rozrywka wykorzystująca najbardziej podstawowe ludzkie reakcje: strach, podniecenie, ciekawość i potrzebę podglądania cudzego nieszczęścia. Daron Malakian mówił, że obecny w utworze motyw niekończącego się disco wynikał również z jego autentycznej fascynacji muzyką taneczną. W tekstach SOAD powaga i zabawa często istnieją jednocześnie — krytyka mediów może być podana w formie refrenu, przy którym trudno nie podskakiwać.
„Cigaro”. Najbardziej absurdalna przechwałka zespołu
„Cigaro” zaczyna się od tak przesadnej i wulgarnej przechwałki, że trudno potraktować ją dosłownie. Cały utwór przypomina pojedynek ludzi próbujących udowodnić, kto jest większy, potężniejszy i bardziej dominujący. Pod komediowym poziomem można jednak zobaczyć satyrę na władzę opartą na pokazie siły. Politycy, przywódcy i państwa zachowują się jak uczestnicy absurdalnego konkursu męskości. Każdy chce mieć większą armię, większy arsenał i większy wpływ, niezależnie od konsekwencji. Tekst wykorzystuje infantylną przechwałkę jako metaforę polityki. To, co w prywatnej rozmowie brzmiałoby żałośnie, w skali międzynarodowej może prowadzić do wojny.
Nie ma jednej oficjalnej instrukcji interpretowania „Cigaro”, ale zestawienie seksualnej rywalizacji z obrazami rządzenia i dominacji wyraźnie sugeruje kpinę z ludzi uzależnionych od władzy. To interpretacja wynikająca z samej konstrukcji utworu, a nie jednoznaczne wyjaśnienie podane przez zespół.
„Hypnotize”. Propaganda odwraca uwagę od tragedii
„Hypnotize” jest znacznie spokojniejsze od wielu utworów System Of A Down, ale jego tekst należy do najbardziej gorzkich. Piosenka rozpoczyna się nawiązaniem do protestów na placu Tiananmen. Później uwaga przenosi się jednak na media, propagandę i społeczeństwo, które pozwala się odciągać od ważnych spraw przez łatwą rozrywkę oraz konsumpcję. Sam tytuł sugeruje zbiorową hipnozę. Władza nie zawsze musi używać bezpośredniej przemocy. Może również zasypywać ludzi obrazami, sloganami i treściami, które skutecznie odbierają im zdolność skupienia się na tym, co naprawdę się dzieje.
W tej piosence SOAD nie krzyczą tak intensywnie jak w „Prison Song” czy „B.Y.O.B.”. Zamiast tego pokazują zmęczenie i obojętność. Społeczeństwo wie, że gdzieś dzieje się tragedia, ale niemal natychmiast zajmuje się czymś innym.
„Toxicity”. Dlaczego Serj śpiewa o nasionach?
Jednym z najbardziej charakterystycznych fragmentów „Toxicity” jest pozornie przypadkowe wspomnienie o jedzeniu nasion. Przez lata fani dopisywali do niego skomplikowane metafory dotyczące społeczeństwa, uzależnień i konsumpcji. Wyjaśnienie Darona Malakiana okazało się znacznie prostsze: jedzenie prażonych nasion słonecznika jest popularnym zwyczajem w wielu ormiańskich rodzinach i dla niego rzeczywiście stanowi zwyczajną czynność wykonywaną dla zabicia czasu. Nie oznacza to, że cały utwór jest o przekąskach.
„Toxicity” przedstawia miasto i społeczeństwo pogrążone w zaburzeniu. Prywatne, banalne czynności istnieją obok chaosu, samotności i przemocy. Człowiek może spokojnie siedzieć i jeść nasiona, podczas gdy cały świat dookoła wydaje się rozpadać. To bardzo charakterystyczne dla SOAD. Nie każdy dziwny szczegół jest symbolem. Czasem jest po prostu fragmentem codzienności, który umieszczony w odpowiednim kontekście zaczyna brzmieć surrealistycznie.
„Chop Suey!”. Tekst, który nie miał być logiczną opowieścią
„Chop Suey!” jest jednym z najczęściej analizowanych utworów System Of A Down. Słuchacze próbują połączyć pobudkę, makijaż, klucze, śmierć, anioły i religijne obrazy w jedną uporządkowaną historię. Serj Tankian przyznał jednak, że tekst nie został napisany jako klasyczna narracja, w której każdy fragment logicznie wynika z poprzedniego. Jedna z najważniejszych części utworu powstała po tym, jak producent Rick Rubin zasugerował wokaliście otwarcie przypadkowej książki i wykorzystanie znalezionego zdania.
Nie znaczy to, że piosenka jest bezsensowna.
Jej głównym tematem jest sposób, w jaki ludzie oceniają śmierć innych. Tankian wyjaśniał, że społeczeństwo inaczej reaguje na osobę, która umiera w wypadku, a inaczej na kogoś, kto odbiera sobie życie. W drugim przypadku szybko pojawiają się osąd, potępienie i pytanie, czy ofiara „zasługiwała” na współczucie. Chaotyczny tekst pasuje do takiego tematu. Człowiek próbujący zrozumieć śmierć nie zawsze tworzy spójną opowieść. Wspomnienia, religia, poczucie winy i cudze oceny mieszają się ze sobą.
„Sugar”. Paranoja, przemoc i żart opowiedziany bez puenty
„Sugar” należy do najbardziej nieprzewidywalnych utworów w katalogu zespołu. Serj Tankian przeskakuje pomiędzy pozornie przypadkowymi obrazami, przemocą, codziennością i paranoicznymi myślami. Tekst przypomina monolog człowieka, który stopniowo traci kontrolę. Nie wiadomo, które wydarzenia są prawdziwe, które wyobrażone, a które zostały opowiedziane wyłącznie po to, by wywołać szok lub śmiech. Ta niepewność jest ważniejsza niż znalezienie jednej odpowiedzi.
„Sugar” pokazuje świat, w którym przemoc stała się tak normalna, że można mówić o niej tym samym tonem co o jedzeniu, spotkaniu ze znajomymi czy codziennych obowiązkach. Absurd nie łagodzi brutalności. Sprawia, że brzmi ona jeszcze bardziej niepokojąco. Piosenka była pierwszym singlem zespołu i już wtedy pokazywała jego podstawową metodę: połączenie politycznej oraz społecznej prowokacji z groteską, teatralnym wokalem i humorem, którego nie da się łatwo oddzielić od agresji.
Nie każdy dziwny wers wymaga rozszyfrowania Fani często traktują teksty piosenek jak zagadki. Zakładają, że autor ukrył w każdym słowie konkretną wiadomość, którą można odkryć po wystarczająco dokładnej analizie. W przypadku System Of A Down takie podejście bywa ryzykowne.
Część tekstów jest bardzo bezpośrednia. „Prison Song” mówi o więziennictwie, „B.Y.O.B.” o wojnie i nierównościach, a „Deer Dance” o przemocy wobec protestujących. Inne utwory łączą kilka tematów albo wykorzystują obrazy, które znalazły się w nich ze względu na brzmienie, skojarzenie i emocję. Serj Tankian wielokrotnie podkreślał znaczenie eksperymentu i poszukiwania nowych sposobów pisania. Zespół chciał tworzyć utwory głębokie i znaczące, nie rezygnując przy tym z estetyki opartej na nonsensie, humorze oraz gwałtownych kontrastach.
Dlatego nie trzeba za wszelką cenę ustalać, co symbolizuje każda pizza, każde nasiono i każda przypadkowa postać. Czasem absurd ma opisywać... absurd.
SOAD śmieszą, żeby po chwili uderzyć znacznie mocniej
Największą siłą tekstów System Of A Down jest kontrast. Zespół potrafi rozbawić słuchacza, a kilka sekund później zadać pytanie o wojnę, śmierć lub społeczną obojętność. Gdyby wszystkie te tematy zostały podane w formie prostego politycznego wykładu, część odbiorców szybko przestałaby słuchać. SOAD wybierają inną metodę. Najpierw przyciągają uwagę absurdem, rytmem i groteską. Dopiero później okazuje się, że pod żartem znajduje się coś znacznie mniej zabawnego. Ich teksty brzmią dziwnie, ponieważ świat, który opisują, również nie jest logiczny.
Wojna może być reklamowana jako obrona wolności. Przemoc staje się telewizyjnym widowiskiem. Reklama tworzy potrzeby, których wcześniej nie mieliśmy. Politycy mówią o poświęceniu, ale sami nie jadą na front. Ludzie oglądają tragedię, a chwilę później przełączają kanał. System Of A Down nie próbują tego chaosu uporządkować. Oni sprawiają, że można go usłyszeć.
16
