Dwadzieścia lat temu słuchanie muzyki wymagało większego zaangażowania. Nie wystarczyło wpisać nazwy zespołu i uruchomić dowolnego albumu. Piosenki zdobywało się pojedynczo. Ktoś przynosił płytę, ktoś przesyłał plik przez komunikator, ktoś inny pożyczał odtwarzacz z całą kolekcją źle opisanych MP3. Tytuły bywały zapisane z błędami. Okładek często nie było wcale. Jakość nagrania pozostawiała wiele do życzenia, a mimo to te utwory potrafiły zostać z człowiekiem na całe życie.
System Of A Down byli idealnym zespołem dla tamtego świata. Ich piosenki były krótkie, gwałtowne, nieprzewidywalne i natychmiast rozpoznawalne. W ciągu trzech minut mogły zmienić się kilka razy. Zaczynały się metalowym atakiem, przechodziły w absurdalną melodię, a kończyły fragmentem, który później przez cały dzień powtarzało się pod nosem.
„Toxicity” mieściło się między matematyką a angielskim
Album „Toxicity” ukazał się we wrześniu 2001 roku. Płyta przyniosła „Chop Suey!”, „Aerials”, tytułowe „Toxicity”, „Forest”, „Prison Song” i „ATWA”. Dla dzisiejszych czterdziestolatków i osób zbliżających się do czterdziestki nie są to wyłącznie utwory z ważnego rockowego albumu. To dźwięki konkretnego etapu życia. Słuchało się ich w drodze do szkoły, stojąc w zatłoczonym autobusie z przewodem od słuchawek ukrytym pod kurtką. Jedna słuchawka trafiała czasem do kolegi siedzącego obok. Drugą trzeba było zostawić sobie, bo podział stereo potrafił zmienić piosenkę w bardzo osobliwą wersję bez części gitar albo wokali.
Odtwarzacze miały 128, 256 lub – w bardziej luksusowej wersji – 512 MB pamięci. Każdy utwór musiał więc zasłużyć na swoje miejsce. Zanim na urządzenie trafiła nowa piosenka, należało zdecydować, którą z dotychczasowych usunąć. System Of A Down rzadko przegrywali takie eliminacje. Ich utwory sprawdzały się na niemal każdą okazję. „B.Y.O.B.” pomagało rozładować gniew. „Lonely Day” pasowało do pierwszego wielkiego zawodu miłosnego. „Radio/Video” potrafiło poprawić humor, a „Aerials” dawało nastolatkowi poczucie, że właśnie dotyka jakiejś wielkiej prawdy o świecie, choć nie zawsze umiałby powiedzieć jakiej.
Najpierw kaseta, potem CD-R, wreszcie MP3
Pokolenie dorastające z System Of A Down trafiło na wyjątkowy moment technologicznej zmiany. W wielu domach nadal stały wieże z podwójnym magnetofonem. Obok pojawiały się pierwsze nagrywarki płyt, discmany z funkcją odtwarzania MP3 oraz małe urządzenia na jedną baterię, które obiecywały setki piosenek w kieszeni. Albumy przegrywało się na płyty CD-R, podpisując je markerem. Składanki miały nazwy w rodzaju „Metal 1”, „Mocne”, „Na drogę” albo po prostu „Nowa płyta”. Czasem pomiędzy System Of A Down, Linkin Parkiem i Kornem trafiał się zupełnie przypadkowy utwór, którego nikt nie pamiętał, ale nikomu nie chciało się ponownie nagrywać całej płyty.
Nie było automatycznych rekomendacji. Nową muzykę odkrywało się dzięki starszemu rodzeństwu, koledze z klasy, nocnemu programowi w telewizji albo osobie na internetowym forum, która zapewniała, że koniecznie trzeba czegoś posłuchać. Taki sposób poznawania zespołów tworzył szczególną więź. Muzyka nie spływała niekończącym się strumieniem. Każda zdobyta płyta i każdy nowy utwór miały swoją historię. System Of A Down nie byli kolejną nazwą na playliście. Stawali się częścią tożsamości.
W 2005 roku SOAD byli wszędzie
Gdy w 2005 roku ukazały się „Mezmerize” i „Hypnotize”, System Of A Down znajdowali się u szczytu popularności. Oba albumy dotarły na pierwsze miejsce amerykańskiej listy Billboard 200, co tylko potwierdziło, że zespół grający dziwną, gwałtowną i polityczną muzykę stał się globalnym fenomenem. „B.Y.O.B.” rozbrzmiewało z komputerowych głośników, telefonów i pierwszych przenośnych odtwarzaczy. „Question!” trafiało na składanki. „Lost in Hollywood” było słuchane po ciemku, najlepiej w słuchawkach. „Violent Pornography” wywoływało nerwowy śmiech osób, które znały już refren, ale niekoniecznie chciały tłumaczyć rodzicom, czego właśnie słuchają.
Dla wielu dzisiejszych uczestników warszawskich koncertów był to czas gimnazjum, liceum albo pierwszych lat studiów. Okres, w którym muzyka nie pełniła roli eleganckiego tła do pracy. Była sprawą poważną. Od wyboru zespołu zależało, do której grupy należało się na szkolnym korytarzu. Naszywka na plecaku, koszulka pod bluzą i nazwa wpisana na piórniku mówiły o człowieku więcej niż jakikolwiek opis profilu. Kiedy ktoś nosił koszulkę System Of A Down, zwykle nie chodziło tylko o modny nadruk. Była to deklaracja.
Dzisiaj rodzice i dzieci śpiewają ten sam refren
Od premiery „Mezmerize” i „Hypnotize” minęło ponad 20 lat. Nastolatkowie słuchający ich na szkolnych przerwach zdążyli skończyć studia, zmienić kilka prac, założyć rodziny i zobaczyć, jak świat muzyki przenosi się z płyt oraz dysków twardych do serwisów streamingowych. Niektórzy po latach odkryli, że ich dzieci znają „Chop Suey!” bez żadnej rodzicielskiej pomocy. Piosenka pojawiała się w filmach, grach, internetowych przeróbkach, krótkich nagraniach i niezliczonych wykonaniach publikowanych w mediach społecznościowych.
To jedno z najciekawszych zjawisk związanych z System Of A Down. Ich muzyka nie została zamknięta w nostalgicznej szufladzie z napisem „rock początku wieku”. Kolejne pokolenie dotarło do niej własną drogą. Dziecko mogło usłyszeć „Toxicity” w internecie, a dopiero później dowiedzieć się, że rodzic zna każdą zmianę tempa, każdy krzyk i każde perkusyjne przejście. Na warszawskim stadionie mogą więc pojawić się rodziny, w których trudno jednoznacznie ustalić, kto zabrał kogo na koncert. Rodzice kupili bilety dzieciom czy dzieci przekonały rodziców, że to jedna z tych okazji, których nie wolno przegapić?
System Of A Down połączą dwa pokolenia na PGE Narodowym
System Of A Down zagrają na PGE Narodowym w Warszawie 18 i 19 lipca 2026 roku. W obu terminach zespołowi towarzyszyć będą Queens of the Stone Age oraz Acid Bath. Pod sceną znajdą się ludzie, którzy kupowali „Toxicity” na płycie. Ci, którzy nagrywali „Mezmerize” na CD-R. Osoby, które nosiły przy pasku odtwarzacz MP3, i nastolatkowie, dla których cała dyskografia zespołu zawsze była dostępna po jednym dotknięciu ekranu.
Będą słuchać tych samych utworów, choć dla każdego z nich oznaczają one coś trochę innego. Rodzice usłyszą własną młodość. Dzieci zobaczą zespół, który znają z internetu, playlist i opowieści starszych. A gdy rozpocznie się „Chop Suey!”, podział prawdopodobnie przestanie mieć jakiekolwiek znaczenie.
Przez kilka minut wszyscy będą w tym samym wieku. I wszyscy zaśpiewają ten sam refren.
Galeria: Serj Tankian - 5 najlepszych solowych kompozycji muzyka. Jego kariera nie kończy się na System of a Down
6
