Kiedy pierwsze akordy rock and rolla przepływały przez Atlantyk, powojenna Anglia wciąż lizała rany. Dla pokolenia urodzonego tuż po kapitulacji III Rzeszy, jak Pete Townshend, ten dźwięk był czymś więcej niż muzyką – był obietnicą innego, kolorowego świata. Głos i ruchy Elvisa Presleya nie pochodziły z tego samego, szarego wymiaru co codzienna rzeczywistość. Były energią, buntem i wolnością skondensowaną w trzech minutach piosenki. To właśnie ten pierwotny wstrząs ukształtował całą generację brytyjskich muzyków. Po latach, gdy kurz bitewny rockowej rewolucji dawno opadł, lider The Who, sam będący już ikoną, spojrzał wstecz na postać, która stała u jej zarania. Zrobił to z troską kustosza, który chce ocalić najcenniejszy eksponat przed zniszczeniem przez czas i kicz.
Musimy skupić się na jego wczesnej twórczości, zaledwie jednym lub dwóch jego filmach oraz elementach jego programów telewizyjnych, aby zachować czysty obraz jego pamięci. Ludzie wiedzą już, że Elvis sam potrafił świetnie grać na gitarze rytmicznej i nie potrzebował innych muzyków, aby wykonać wspaniały utwór. Elvis nie był jednak tylko gwiazdą rocka, był wszechstronnym artystą estradowym.
Król był jeden, ale czy Elvisów było dwóch?
Słowa Townshenda to nie tylko hołd, ale przede wszystkim próba ratunku. To apel o destylację legendy, o oddzielenie rewolucjonisty od jarmarcznej ikony w Las Vegas. Istnieli bowiem dwaj Elvisowie. Pierwszy, ten z lat 50., był czystą, nieokiełznaną siłą. Chłopak z Tupelo, który w studiach Sun Records połączył country, bluesa i gospel w mieszankę wybuchową, jakiej świat nie słyszał. Ten Elvis poruszał biodrami w sposób, który gorszył konserwatywną Amerykę i elektryzował młodzież. Jego gitara rytmiczna była surowa, pulsująca, stanowiła kręgosłup takich petard jak „Heartbreak Hotel” czy „Jailhouse Rock”. To był artysta, a nie produkt. To jego właśnie chciał ocalić Townshend. Potem nadeszła armia, Hollywood i wreszcie Las Vegas. Drugi Elvis, ten w białym, zdobionym cekinami kostiumie, stał się własną, otyłą karykaturą. Jego występy, choć wciąż przyciągały tłumy, były już tylko echem dawnej chwały – bezpiecznym, familijnym spektaklem, pozbawionym dawnego zagrożenia.
Dlaczego Pete Townshend tak dobrze rozumiał tę pułapkę?
Pete Townshend, jako główny kompozytor i siła napędowa The Who, wiedział o tej dwoistości więcej niż ktokolwiek inny. Sam przez całą karierę balansował na granicy artystycznej wizji i komercyjnego sukcesu. Tworzył monumentalne rock opery, jak „Tommy” i „Quadrophenia”, próbując nadać rockowi intelektualną głębię i epicki rozmach. Jego ambicje sięgały jeszcze dalej, czego dowodem był porzucony projekt „Lifehouse” – multimedialne dzieło, które przerosło możliwości zespołu i doprowadziło go na skraj załamania nerwowego. Townshend doskonale rozumiał, jak łatwo wielka idea może zostać spłaszczona przez wymogi rynku, oczekiwania fanów i ciężar własnej legendy. Patrząc na Elvisa, widział nie tylko idola swojej młodości, ale także ofiarę mechanizmu, który sam znał od podszewki. Mechanizmu, który potrafi wziąć autentyczny talent i zamienić go w maszynkę do zarabiania pieniędzy, aż do całkowitego wypalenia. W jego słowach słychać więc nie tylko krytycyzm, ale i głęboką empatię.
Rockandrollowe epitafium pisane z troską
Wypowiedź gitarzysty The Who to coś więcej niż tylko opinia. To rodzaj manifestu o tym, jak powinniśmy pamiętać naszych herosów. To próba kuratorskiego zadbania o dziedzictwo, zanim zostanie ono całkowicie zadeptane przez popkulturę, która kocha uproszczenia. Townshend nie mówi, by zapomnieć o późnym Elvisie. On prosi, byśmy potrafili spojrzeć głębiej, pod warstwę blichtru i brokatu, i odnaleźć tamtego chłopaka z gitarą, który wstrząsnął posadami świata. Tego, którego surowa energia dała początek wszystkiemu, co w rocku było później ważne – od The Beatles, przez The Rolling Stones, aż po zgiełk i furię samego The Who. Gdzieś w tym geście kryje się też lęk o własną spuściznę. Bo każda legenda, nieważne jak głośno grała, w końcu musi zmierzyć się z ciszą i tym, co po niej zostanie. Czasem jedyne, co pozostaje, to echo kilku pierwszych, najważniejszych akordów. ```
11
