Motörhead, Mötley Crüe, Blue Öyster Cult. Po co rockmanom kropki nad literami?

Blue Öyster Cult wprowadzili umlaut do rockowego wizerunku

Blue Öyster Cult uchodzą za pierwszy szeroko rozpoznawalny zespół hardrockowy, który wykorzystał ozdobny umlaut w nazwie. Zespół zaczął używać tej pisowni na przełomie 1970 i 1971 roku, choć źródła różnią się co do dokładnej daty. Nazwa nie miała niemieckiego źródła. Wywodziła się z literackiej koncepcji Sandy’ego Pearlmana, obecnej w jego fantastycznych opowieściach i tekstach piosenek. Ö w słowie Öyster nie było więc wskazówką fonetyczną. Nazwę nadal należało wymawiać po angielsku, tak jak Blue Oyster Cult.

Nie ma pewności, kto jako pierwszy zaproponował dodanie umlautu. Wspominano Allena Laniera, ale krytyk i tekściarz Richard Meltzer twierdził, że to on zaproponował Pearlmanowi dodanie znaku nad O. Buck Dharma po latach wskazywał na udział Meltzera i podkreślał, że znak miał nadać nazwie ostrzejszy, bardziej złowrogi wygląd. Eric Bloom również przedstawiał umlaut jako połączenie humoru oraz potrzeby efektownej stylizacji.

Motörhead i Mötley Crüe użyli umlautu, by wzmocnić logo

W połowie lat 70. Lemmy Kilmister wykorzystał rozwiązanie znane już z nazwy Blue Öyster Cult. Motörhead powstał w 1975 roku, a jego lider otwarcie przyznawał, że podpatrzył ten pomysł u znajomych z amerykańskiego zespołu. Dodał ö, bo znak wydawał mu się zadziorny i groźny. Nie zamierzał jednak zmieniać wymowy słowa motorhead.

Sama nazwa Motörhead miała amerykańskie, a nie niemieckie korzenie. Motorhead było slangowym określeniem osoby zażywającej amfetaminę, a Lemmy wcześniej napisał utwór pod takim tytułem dla Hawkwind. Źródła różnią się jednak co do tego, kto podjął decyzję o umlaucie. Kilmister przypisywał ją sobie, a grafik Phil Smee wspominał, że podczas pracy nad logotypem w 1977 roku wykorzystał dostępną literę O z arkusza Letraset. Niezależnie od autorstwa umlaut dobrze wpisywał się w surową, agresywną estetykę Motörhead.

Mötley Crüe zastosowali umlaut nad dwiema samogłoskami. Nazwa wyrosła z angielskiego zwrotu motley crew, oznaczającego barwną, niesforną zbieraninę. Vince Neil wspominał, że muzycy pili niemieckie piwo Löwenbräu, zauważyli znaki w jego nazwie i uznali, że dzięki nim logo zespołu będzie wyglądało bardziej europejsko. Członkowie zespołu nie znali wtedy zasad niemieckiej fonetyki, więc potraktowali znaki wyłącznie jako dekorację.

W Niemczech i Skandynawii umlaut zmienia wymowę nazw

W anglojęzycznym rocku zjawisko zyskało nazwę metal umlaut, a żartobliwie także röck döts. Dwie kropki stały się wizualnym znakiem ciężkiego brzmienia, mroku, militarnej dyscypliny i wyobrażonej germańskiej surowości. Często łączono je z gotyckim krojem pisma.

W Niemczech sprawa wygląda inaczej, ponieważ ä, ö i ü są normalnymi literami oznaczającymi konkretne samogłoski. Niemiecka publiczność mogła więc odczytywać Mötley Crüe w przybliżeniu jako Mutley Cruh, a Motörhead bardziej jak Mottüürhead. Taka wymowa zaskoczyła sam zespół.

Podobnie reagują odbiorcy w Skandynawii, gdzie ö i ä także nie są pustym ornamentem, lecz częścią alfabetu. Modę sparodiował film „Oto Spinal Tap” z 1984 roku, w którym fikcyjny zespół Spın̈al Tap miał kropki nad spółgłoską N. Celowo absurdalny znak obnażał sedno żartu: w rocku umlaut często miał przede wszystkim wyglądać odpowiednio ciężko.