David Bowie żywił się kokainą i mlekiem. Wtedy uciekł do Berlina, by zniszczyć swój mit gwiazdy

Był lustrem. Albo raczej soczewką, która skupiała w sobie rozproszone światło epoki, by potem wygenerować z niego zupełnie nowy, oślepiający promień. David Bowie nigdy nie był tylko muzykiem. Był kuratorem rzeczywistości, kolekcjonerem tożsamości i niestrudzonym złodziejem idei, który zuchwale kradł wszystko, co wpadło mu w ręce – od niemieckiego ekspresjonizmu, przez teatr kabuki, po filozofię Nietzschego. Sam zresztą najlepiej zdiagnozował mechanizm, który napędzał jego i jemu podobnych.

Piosenka musi nabrać charakteru, kształtu, ciała i wpływać na ludzi w takim stopniu, by wykorzystywali ją do własnych celów. Musi oddziaływać na nich nie tylko jako utwór, ale jako styl życia. Gwiazdy rocka przyswoiły sobie najróżniejsze filozofie, style, historie i teksty, a następnie wyrzucają z siebie to, co z nich zaczerpnęły.

I on wyrzucał. Przez dekady, z chirurgiczną precyzją i artystyczną bezwzględnością, tworząc kolejne wcielenia, które dla milionów fanów stawały się czymś więcej niż tylko muzyką. Stawały się ucieczką, manifestem, stylem życia.

Gdy na scenę wchodził kosmita, a David Bowie zostawał w garderobie

Wszystko zaczęło się na dobre, gdy David Jones postanowił umrzeć, by narodził się David Bowie, a zaraz po nim – Ziggy Stardust. Okładka albumu „The Man Who Sold the World” z 1970 roku, na której Bowie wylegiwał się na szezlongu w męskiej sukni projektu Michaela Fisha, była zaledwie zapowiedzią. Prawdziwa eksplozja nastąpiła dwa lata później wraz z koncept albumem „The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars”. To nie była płyta. To był gotowy scenariusz na inwazję.

Bowie nie grał postaci, on się nią stawał. Androgyniczny, przybyły z kosmosu mesjasz rock’n’rolla był tak sugestywny, że sam artysta zaczął zacierać granice. W wywiadach i na konferencjach prasowych nie było już Bowiego – był Ziggy. Fikcja pożerała rzeczywistość, a piosenki o gwiezdnym przybyszu stały się ścieżką dźwiękową dla pokolenia, które czuło się na Ziemi równie obco. Gdy w 1973 roku podczas koncertu w Hammersmith Odeon „uśmiercił” swoją postać, szok był autentyczny. Bo dla fanów nie kończyła się trasa koncertowa. Kończyła się pewna epoka w ich własnym życiu.

Dlaczego David Bowie uciekł do Berlina, by przestać być gwiazdą?

Po kosmicznej odysei Ziggy’ego przyszła kolej na amerykański sen, który szybko zamienił się w koszmar. Nowa persona, Thin White Duke (Cienki Biały Książę), zrodzona w Los Angeles w oparach kokainy i paranoi, była uosobieniem chłodnej, aryjskiej elegancji. Bowie, odżywiający się wówczas, jak sam przyznał, wyłącznie mlekiem, czerwoną papryką i narkotykami, nagrał „Station to Station” – płytę genialną, ale naznaczoną psychicznym rozpadem. Ucieczka była jedynym wyjściem.

Wybrał Berlin Zachodni – miasto podzielone murem, przesiąknięte atmosferą zimnej wojny i artystycznego fermentu. Tam, w surowym klimacie, postanowił zdemontować swój gwiazdorski mit. Zamiast czerpać z amerykańskiego soulu, zanurzył się w ascetycznych, elektronicznych pejzażach niemieckich zespołów jak Kraftwerk i Neu!. We współpracy z Brianem Eno stworzył „Trylogię Berlińską” – albumy „Low”, „Heroes” i „Lodger”. To była muzyczna anty-teza wszystkiego, co robił wcześniej. Utwory instrumentalne, repetytywne motywy, nastrój wyobcowania. Kompozycja „Warszawa” z płyty „Low” stała się nawet inspiracją dla młodych muzyków z Manchesteru, którzy nazwali swój zespół Warsaw, zanim zmienili szyld na Joy Division.

Pożycz, przetwórz, oddaj w nowej formie

Bowie nie tylko absorbował wpływy, ale sam był potężnym katalizatorem. Jego dotyk zamieniał w złoto nie tylko własne projekty. Kiedy w 1972 roku wyprodukował album „Transformer” Lou Reeda, pomógł stworzyć jedno z najważniejszych dzieł w historii rocka. Podobnie było z Iggym Popem, którego karierę praktycznie reanimował, produkując jego płyty „The Idiot” i „Lust for Life” w okresie berlińskim.

On nie narzucał swojego stylu. Raczej wyciągał z artystów to, co w nich najlepsze, polerował i oddawał światu w nowej, lśniącej formie. Był jak filtr, przez który przechodziła surowa energia jego przyjaciół i muzycznych idoli. Jego piosenki stawały się hymnami („Heroes”), punktami odniesienia dla kolejnych generacji, od punk rocka po industrial. Trent Reznor z Nine Inch Nails, który ruszył z nim we wspólną trasę w latach 90., otwarcie mówił o gigantycznym wpływie Bowiego na jego twórczość. Ten mechanizm działał w obie strony. Bowie karmił się światem, a świat karmił się Bowiem, tworząc zamknięty obieg artystycznej energii, który nie zatrzymał się nawet na chwilę. Aż do samego końca.