Lata dziewięćdziesiąte miały w sobie dziwną, niemal namacalną pustkę w zestawieniu rockowych straszydeł. Po dekadzie hedonizmu i hair metalu scena potrzebowała nowego antybohatera. Kogoś, kto nie będzie tylko śpiewał o buncie, ale stanie się jego ucieleśnieniem. W tę próżnię, z dziennikarską precyzją i artystyczną furią, wkroczył chłopak z Ohio. Brian Warner wiedział, że aby zostać zauważonym, trzeba stać się lustrem, w którym purytańskie społeczeństwo zobaczy swoje najgłębsze lęki. A jego filozofia była brutalnie prosta. Powiedział w końcu raz:
Jeśli zachowujesz się jak gwiazda rocka, będziesz traktowany jak jedna z nich.
I Manson zaczął się tak zachowywać, zanim jeszcze ktokolwiek poza Florydą o nim usłyszał. Koncerty w małych klubach były starannie wyreżyserowanymi seansami. Nagie kobiety na krzyżach, resztki zwierząt, amatorska pirotechnika – wszystko było częścią spektaklu, który miał krzyczeć: patrzcie na mnie, brzydźcie się. Już sama nazwa, zderzenie ikony popkultury Marilyn Monroe z seryjnym mordercą Charlesem Mansonem, była manifestem. To nie była tylko muzyka, to był przemyślany, multimedialny atak na system wartości, na estetykę, na dobre samopoczucie przedmieść. Kiedy Trent Reznor wziął go pod swoje skrzydła, maszyna ruszyła na dobre. Album „Antichrist Superstar” był ukoronowaniem tej strategii. Manson wcielił się w rolę Antychrysta, a media i konserwatywni politycy z radością podchwycili tę narrację, dając mu dokładnie to, czego chciał – ogólnokrajową platformę.
Jak Marilyn Manson sprzedał Ameryce jej własny strach?
Traktowano go więc jak zagrożenie. Protesty pod salami koncertowymi, palenie płyt, oskarżenia o satanizm i deprawowanie młodzieży stały się stałym elementem jego tras. Kongresowe przesłuchania, na których senatorowie z namaszczeniem analizowali jego teksty, były dla niego darmową reklamą, o jakiej inni artyści mogli tylko marzyć. Manson z premedytacją karmił bestię, a ona rosła w siłę, pożerając kolejne nagłówki gazet. Zbudował swoją karierę na byciu tym, kim kazano dzieciom nie być. Był ucieleśnieniem buntu w czasach, gdy bunt stawał się coraz bardziej skomercjalizowany. Wiedział, że w kulturze opartej na wizerunku nie liczy się to, kim jesteś, ale to, za kogo cię uważają. A on chciał, by uważano go za potwora.
Problem z odgrywaniem roli potwora polega na tym, że w pewnym momencie kostium przyrasta do skóry. Po gigantycznym sukcesie „Antichrist Superstar” Manson spróbował uciec z pułapki, którą sam na siebie zastawił. „Mechanical Animals” było świadomym zwrotem w stronę glam rocka i androgynicznej estetyki a la David Bowie. Chciał zdjąć z siebie łatkę „straszaka” i pokazać inną twarz. Ale publiczność, zwłaszcza ta najwierniejsza, nie chciała androgynicznego kosmity. Chciała swojego Antychrysta. Oskarżenia o „sprzedanie się” były dowodem na to, jak skutecznie zadziałał jego pierwotny plan. Stał się więźniem wizerunku, który sam stworzył. Zachowywał się jak gwiazda rocka, więc traktowano go jak gwiazdę rocka – ale tylko jednego, konkretnego typu. Tego, który miał płonąć na stosie oburzenia.
Czy można winić lustro za to, co odbija?
Najtragiczniejszy test tej filozofii przyszedł w kwietniu 1999 roku. Po masakrze w liceum Columbine media, szukając prostych odpowiedzi na złożone pytania, znalazły idealnego winnego. Mimo że sprawcy słuchali niemieckiego industrialu, a nie Mansona, to jego twarz pojawiła się na okładkach. To jego muzykę obwołano ścieżką dźwiękową do morderstwa. Politycy, którzy wcześniej budowali kariery na atakowaniu go, teraz mieli swój dowód koronny. Manson, artysta, który całą karierę bawił się wizerunkiem zła, nagle został z nim utożsamiony w sposób dosłowny i przerażający. Był idealnym kozłem ofiarnym. Wtedy jego słowa nabrały nowego, mrocznego znaczenia. Zachowywał się jak największy wróg Ameryki, więc gdy Ameryka potrzebowała wroga, by zrzucić na niego winę za niewyobrażalną tragedię, bez wahania wskazano na niego. W słynnym wywiadzie dla Michaela Moore’a pokazał inną twarz – inteligentnego, wyważonego komentatora, który obnażył hipokryzję mediów. Ale obraz już poszedł w świat. Spektakl, który reżyserował przez lata, wymknął się spod kontroli, a on sam został obsadzony w roli, której nigdy nie zamierzał grać.
Dziedzictwo i wpływ na popkulturę. Czy twórczość Marilyna Mansona przetrwała próbę czasu?
Marilyn Manson był mistrzem autokreacji, świadomie czerpiącym z historii rocka. Jego największą inspiracją był David Bowie, a androgyniczna postać Omegi z okresu „Mechanical Animals” stanowiła bezpośrednie nawiązanie do Ziggy’ego Stardusta. Każda płyta była nowym wcieleniem, a diametralne zmiany wizerunku stanowiły równie ważną część jego sztuki, co sama muzyka. W latach 90. ten totalny performans trafiał w czuły punkt pokolenia młodych buntowników, czyniąc z niego ikonę, której wpływ wykraczał daleko poza scenę metalową.
Jednak z biegiem lat atmosfera szoku i skandalu, na której zbudował karierę, mocno się zdewaluowała. W kulturze, która widziała już wszystko, jego prowokacje straciły na sile. Pozostaje pytanie, co zostaje z jego dziedzictwa, gdy opadnie kurz kontrowersji. Czy jego muzyka jest w stanie obronić się sama, bez otoczki starannie wykreowanego wizerunku? Czas pokaże, czy Marilyn Manson zostanie zapamiętany jako wizjonerski artysta, który zdemaskował hipokryzję swoich czasów, czy raczej jako postać, której fenomen był nierozerwalnie związany z przemijającą modą na bunt.
5
