Inżynieryjny cud za plecami muzyków. Jak Bear Stanley wymyślił nową jakość dźwięku
Na przełomie lat 60. i 70. koncerty rockowe pod względem akustycznym były drogą przez mękę. Zespoły korzystały ze słabych systemów nagłośnieniowych, które pierwotnie służyły do nadawania komunikatów na stadionach, co skutkowało zniekształconym i mało wyraźnym dźwiękiem. Głównym pomysłodawcą zmian był Owsley "Bear" Stanley, legendarny inżynier dźwięku i chemik związany z Grateful Dead. Uznał on, że fani powinni słyszeć dokładnie to samo, co muzycy na scenie. Tak narodziła się idea ustawienia całego nagłośnienia bezpośrednio za plecami artystów, zamiast po bokach estrady.
System, znany jako "Wall of Sound", zadebiutował w pełnej krasie 23 marca 1974 roku w Cow Palace w Kalifornii. Była to konstrukcja o szerokości ponad 12 metrów i wysokości sięgającej 10 metrów, która ważyła około 75 ton. Dzięki współpracy z takimi wizjonerami jak Ron Wickersham czy John Meyer, udało się stworzyć zestaw, który potrafił przesłać krystalicznie czysty sygnał na odległość niemal kilometra. Był to pierwszy raz w historii, kiedy potężne uderzenie rockowej energii nie wiązało się z utratą jakości dźwięku.
Potężna moc bez zniekształceń. Każdy instrument miał własną wieżę
To, co wyróżniało Ścianę Dźwięku na tle innych systemów, to rewolucyjne podejście do miksowania muzyki. Zamiast łączyć wszystkie sygnały w jeden wspólny miks, każdy instrument otrzymał swoją własną, dedykowaną sekcję głośników. Gitara Jerry’ego Garcii miała swoją kolumnę, klawisze swoją, a wokal jeszcze inną. Powodowało to, że dźwięki nie nakładały się na siebie w sposób chaotyczny, a słuchacz mógł bez trudu wyłowić każde uderzenie w strunę czy klawisz. System zasilało 48 tranzystorowych wzmacniaczy McIntosh MC-2300, z których każdy ważył blisko 60 kg.
Dźwięk był tak czysty, że można było usłyszeć szept wokalisty nad potężnym łomotem perkusji, nie czując przy tym żadnego bólu w uszach – wspominali technicy pracujący przy trasie koncertowej w 1974 roku
Łączna moc systemu wynosiła ponad 26 000 watów, co na tamte czasy było liczbą astronomiczną. Całość składała się z około 600 głośników marki JBL oraz kilkudziesięciu głośników wysokotonowych Electro-Voice. Dzięki tak potężnej infrastrukturze muzycy nie potrzebowali osobnych monitorów odsłuchowych, ponieważ słyszeli siebie nawzajem prosto z gigantycznej ściany stojącej za ich plecami.
Patent na czysty wokal i kwadrofoniczny bas Phila Lesha
Ustawienie ogromnej liczby głośników za mikrofonami powinno teoretycznie wywołać natychmiastowe i ogłuszające sprzężenie zwrotne. Aby temu zapobiec, inżynierowie zastosowali genialny system mikrofonów różnicowych. Każdy wokalista używał dwóch mikrofonów połączonych w przeciwfazie. Dolny mikrofon zbierał dźwięki otoczenia i samej ściany, natomiast do górnego śpiewał artysta. Elektronika automatycznie odejmowała szum tła od sygnału głównego, co pozwalało uzyskać czysty głos bez pisków i zakłóceń. To rozwiązanie przypominało zasadę działania dzisiejszych słuchawek z aktywną redukcją szumów (ANC).
Szczególnie dopieszczony pod względem technicznym był basista Phil Lesh. Jego instrument został zmodyfikowany tak, aby każda z czterech strun wysyłała osobny sygnał do dedykowanego zestawu 36 głośników. Tworzyło to specyficzną przestrzeń dźwiękową, którą fani nazywali "Phil Zone". W zależności od tego, po której stronie sceny stał słuchacz, doznania akustyczne były zupełnie inne, co dodawało koncertom Grateful Dead niemal mistycznego charakteru.
Logistyczne piekło i koniec pewnej ery. Dziedzictwo Ściany Dźwięku
Mimo zachwytu fanów i krytyków, Ściana Dźwięku okazała się dla zespołu finansowym i logistycznym ciężarem nie do uniesienia. Montaż konstrukcji zajmował co najmniej 14 godzin, co wymuszało posiadanie dwóch identycznych zestawów rusztowań, przewożonych na zmianę między miastami. Do transportu 75 ton sprzętu potrzebna była flota co najmniej 4 dużych ciężarówek oraz ekipa licząca 21 osób. Sytuację pogorszył kryzys paliwowy z przełomu 1973 i 1974 roku, który drastycznie podniósł koszty transportu po całych Stanach Zjednoczonych.
Ostatecznie w październiku 1974 roku Grateful Dead podjęli decyzję o zawieszeniu działalności koncertowej. Zespół był wyczerpany presją finansową i organizacyjną, jaką narzucał ten potężny system. Choć oryginalna Ściana nigdy nie wróciła na trasę w pełnej formie, jej wpływ na branżę muzyczną jest widoczny do dziś. To właśnie na jej fundamentach powstały współczesne systemy typu "line array", które pozwalają nagłośnić największe festiwale na świecie, zachowując selektywność i czystość dźwięku wypracowaną dekady temu przez ekipę "Bears" Stanleya.
13
