Scena nowojorskiego rocka na początku nowego milenium pachniała tanim piwem, potem i desperacką energią. W epicentrum tego kontrolowanego chaosu stała Karen O z Yeah Yeah Yeahs – wulkan scenicznej ekspresji, plująca wodą, krzycząca do mikrofonu tak, jakby chciała go pożreć. Jej świat to była surowa, garażowa estetyka, post-punkowa nerwowość i artystyczny bałagan, który hipnotyzował publiczność w ciasnych, lepkich od wilgoci klubach. Dekady wcześniej, w zupełnie innej skali i estetyce, sceną rządził ktoś, kogo dzieliło od niej niemal wszystko, a jednak łączyło to, co najważniejsze – magnetyzm, bez którego rock’n’roll jest tylko zbiorem dźwięków. To właśnie z perspektywy tamtej brudnej, nowojorskiej sceny padły kiedyś słowa, które brzmią jak hołd złożony przez spadkobierczynię tronu jego pierwszemu władcy.
Cóż, w moim odczuciu Freddie Mercury to prawdziwa ikona rocka. Zawsze uważałam go za niezwykle twardego i niesamowitego artystę estradowego, a zarazem postać pod wieloma względami pełną sprzeczności. Był po prostu niesamowity.
Ta wypowiedź to coś więcej niż tylko kurtuazyjny ukłon w stronę legendy. To świadectwo, które rzuca światło na to, co w rocku od zawsze było najcenniejsze – zdolność do kreowania na scenie nowej, potężniejszej wersji samego siebie.
Dwa światy, jedna korona?
Zestawienie tych dwóch postaci na pierwszy rzut oka wydaje się karkołomne. Z jednej strony Freddie Mercury – bóg stadionów, mistrz operowego rozmachu, ubrany w królewskie szaty i obcisłe trykoty. Jego występ był precyzyjnie wyreżyserowanym spektaklem, w którym każdy gest, każde skinienie głowy i każdy erotyczny taniec z mikrofonem miały swoje miejsce. Z drugiej strony Karen O – ikona indie sleaze, królowa artystycznej nonszalancji, której scenicznym kostiumem często rządził przypadek i Christian Joy, a paliwem była czysta, nieskrępowana improwizacja. On panował nad stutysięcznym tłumem na Wembley, ona rzucała na kolana spoconą publiczność w Bowery Ballroom. A jednak oboje doskonale rozumieli, czym jest rolę frontmana – bycie piorunochronem, który skupia na sobie całą energię zespołu i publiczności, by za chwilę oddać ją z podwójną mocą.
Mercury swoją sceniczną wszechmoc budował na pozornej doskonałości. Był wokalistą totalnym, który poruszał się z gracją baletmistrza i uwodził głosem zdolnym kruszyć mury. Jego siła brała się z iluzją totalnej kontroli, nawet gdy śpiewał o jej utracie. Karen O poszła w zupełnie inną stronę. Jej siłą była autentyczność chaosu, chwiejność, balansowanie na granicy upadku – zarówno fizycznego, gdy w szale tańca spadała ze sceny, jak i wokalnego, gdy jej głos przechodził od szeptu do rozdzierającego krzyku. On był królem w lśniącej zbroi, ona – szamanką wzywającą duchy rock’n’rolla. A jednak oboje nosili tę samą niewidzialną koronę.
Co Karen O widziała w scenicznym zwierciadle Mercurego?
Kiedy liderka Yeah Yeah Yeahs mówi o „sprzecznościach”, dotyka sedna fenomenu Mercurego. Mówi o nieśmiałym chłopaku z Zanzibaru, Farrokhu Bulsarze, który musiał stworzyć Freddiego, by podbić świat. O człowieku, który na scenie był bogiem seksu, a poza nią starannie chronił swoją prywatność i zmagał się z samotnością. To właśnie tę dwoistość, tę cenę, jaką płaci się za sceniczną wielkość, mogła dostrzec tylko osoba, która sama stanęła w świetle reflektorów i poczuła ich gorąco. Karen O, córka Polaka i Koreanki, która w dzieciństwie była „niezwykle dobrze wychowana”, na scenie przeistaczała się w nieokiełznany żywioł. Jej sceniczna kreacja też była formą ucieczki i budowania nowej tożsamości.
Dlatego jej słowa o „twardości” Mercurego nie dotyczą tylko jego potężnego głosu czy scenicznej energii. To również wyraz podziwu dla siły, jakiej wymagało dźwiganie tej podwójnej tożsamości. To szacunek rzemieślnika dla rzemieślnika, który wie, ile pracy, potu i wewnętrznej walki kosztuje każda minuta scenicznego triumfu. W czasach, gdy rockowy revival początku XXI wieku stawiał na brud i autentyczność, odcinając się od bombastycznego blichtru lat 80., spojrzenie Karen O na Freddiego było gestem uznania dla fundamentów. Dostrzegła w nim nie kiczowatego idola z przeszłości, ale artystę totalnego, który przetarł szlak dla wszystkich, którzy odważyli się na scenie być kimś więcej.
Cena za bycie bogiem na półtorej godziny
Historia rocka pełna jest opowieści o artystach, którzy na scenie znajdowali wolność, ale poza nią gubili drogę. Kreacja scenicznego alter ego bywa zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem. Daje siłę, by stanąć przed tysiącami ludzi, ale może też pożreć prawdziwe „ja”. Mercury doprowadził tę sztukę do perfekcji, stając się archetypem rockowego herosa, który spala się na oczach tłumu, by dać mu katharsis. Jego życie to gotowy scenariusz na film – i taki film ostatecznie powstał, cementując jego status w popkulturze.
To właśnie ta kompletna, niemal filmowa mitologia rockowego bóstwa sprawia, że postać Freddiego fascynuje kolejne pokolenia artystów, w tym tak odległych od jego stylistyki jak Karen O. Jego historia przypomina, że za każdą wielką kreacją stoi człowiek pełen wątpliwości, lęków i pragnień. I że największą sztuką jest nie tylko wejść na scenę i porwać tłum, ale też zejść z niej i wciąż wiedzieć, kim się jest. Być może to właśnie ta cicha, codzienna walka o samego siebie była najtrudniejszym koncertem, jaki Freddie Mercury dał w swoim życiu. A jego echo, jak się okazuje, słychać było nawet w hałaśliwych klubach Dolnego Manhattanu.
Galeria: Które utwory szczególnie cenił Freddie Mercury? Oto kompozycje, które ukształtowały frontmana Queen
27
