Spis treści
- Tim Burton wolał potwory. Od najmłodszych lat fascynował się mrokiem
- Początki w Disneyu. Wizje Burtona okazały się zbyt nowatorskie
- Filmy Tima Burtona zmieniły oblicze Hollywood
- Bohaterowie filmów Tima Burtona. Co ich łączy?
- Prawda o "Miasteczku Halloween". Czy Tim Burton to wyreżyserował?
- Johnny Depp i Tim Burton. Aktor stał się alter ego reżysera
- Tim Burton ma 68 lat. Jego styl to prawdziwy fenomen
Tim Burton wolał potwory. Od najmłodszych lat fascynował się mrokiem
Timothy Walter Burton przyszedł na świat 25 sierpnia 1958 roku w kalifornijskim Burbank, mieście uznawanym za centrum amerykańskiej branży filmowej. Co ciekawe, sielskie życie na przedmieściach z równo przystrzyżonymi trawnikami niespecjalnie go pociągało. Znacznie bardziej fascynowały go horrory, potwory i to, co budziło niepokój i wydawało się odmienne. Jego wielkim wzorem był Vincent Price, ikona kina grozy, z którym po latach spotkał się na planie "Edwarda Nożycorękiego".
Od najmłodszych lat wiele czasu poświęcał rysowaniu. Ta pasja skierowała go na studia w słynnym California Institute of the Arts (CalArts), gdzie uczył się animacji. Jego talent dostrzegli przedstawiciele Walt Disney Productions. Zatrudnienie w tej firmie wydawało się idealnym rozwiązaniem dla młodego twórcy. Okazało się jednak, że Tim Burton nie potrafił w pełni odnaleźć się w disnejowskiej estetyce.
Początki w Disneyu. Wizje Burtona okazały się zbyt nowatorskie
Jako animator pracował przy kilku produkcjach Disneya, ale tradycyjna linia studia nie współgrała z jego artystycznymi aspiracjami. Zdecydowanie lepiej odnajdywał się w tworzeniu własnych koncepcji. W 1982 roku stworzył krótkometrażową animację pod tytułem "Vincent". Fabuła skupiała się na chłopcu, którego marzeniem było stać się... Vincentem Pricem. Legendarny aktor osobiście użyczył głosu narratorowi. W tych zaledwie kilku minutach zawarto wszystkie elementy, które później stały się wizytówką Burtona: czerń i biel, makabryczny humor, wyobcowanego bohatera i świat z pogranicza dziecięcych wyobrażeń i horroru.
Dwa lata po "Vincencie" zaprezentował "Frankenweenie", krótkometrażową opowieść o chłopcu przywracającym do życia swojego martwego psa. Włodarze Disneya uznali jednak tę historię za zbyt przerażającą dla młodych widzów. Po upływie blisko 30 lat reżyser powrócił do tej koncepcji i w 2012 roku zaprezentował pełnometrażową wersję "Frankenweenie", zrealizowaną w technice poklatkowej.
Filmy Tima Burtona zmieniły oblicze Hollywood
Prawdziwym przełomem w jego karierze stał się film "Pee-wee's Big Adventure" z 1985 roku. Trzy lata po tym debiucie Burton zaprezentował światu "Beetlejuice", udowadniając, że w Hollywood pojawił się twórca o zupełnie unikalnej wizji. Następnym krokiem był "Batman" z 1989 roku, w którym główną rolę zagrał Michael Keaton. Ogromny sukces tej produkcji udowodnił, że niepowtarzalny styl Burtona może triumfować również w wielkobudżetowych hollywoodzkich projektach.
W kolejnych latach odpowiadał za reżyserię lub współtworzył produkcje, które dziś uznawane są za klasyki kinematografii: "Edward Nożycoręki", "Powrót Batmana", "Ed Wood", "Jeździec bez głowy", "Duża ryba", "Charlie i fabryka czekolady", "Gnijąca panna młoda", "Sweeney Todd", "Alicja w Krainie Czarów" i "Frankenweenie". W 2024 roku zaprezentował sequel swojego wielkiego hitu, tworząc film "Beetlejuice Beetlejuice".
Bohaterowie filmów Tima Burtona. Co ich łączy?
Edward Nożycoręki, Jack Skellington, Gnijąca Panna Młoda, Beetlejuice oraz Victor Frankenstein, choć różnią się wyglądem, posiadają jedną wspólną cechę. Są to autsajderzy, jednostki dziwne, samotne, wyobcowane lub po prostu nierozumiane przez środowisko. Niejednokrotnie ci, których reszta uważa za potwory, prezentują najbardziej ludzkie oblicze. Ten schemat przewija się przez całą karierę reżysera. Sam Burton w dzieciństwie był skrytym chłopcem, dla którego ucieczką były rysunki i horrory, dlatego opowieści o ludziach z marginesu stały się esencją jego twórczości. To podejście doczekało się nawet własnego terminu: "burtonowski" lub "burtonesque", opisującego unikalną kombinację gotyckiego stylu, groteski, czarnego humoru, fantastyki i melancholii.
Prawda o "Miasteczku Halloween". Czy Tim Burton to wyreżyserował?
Wokół dorobku reżysera narosło pewne nieporozumienie. "Miasteczko Halloween" ("The Nightmare Before Christmas") jest tak bardzo utożsamiane z jego osobą, że wielu widzów jest przekonanych, iż to on zajął się jego reżyserią. Prawda jest jednak inna. Burton wykreował fabułę, stworzył postaci i pełnił funkcję producenta, ale to Henry Selick stanął za sterami animacji. Z drugiej strony, Burton miał kluczowy wpływ na odrodzenie zainteresowania animacją stop-motion. To on stworzył takie hity jak "Gnijąca panna młoda" czy "Frankenweenie". Na jego oficjalnej stronie to właśnie "The Nightmare Before Christmas", "Corpse Bride" i "Frankenweenie" widnieją jako produkcje, które przyczyniły się do ponownego odkrycia przez Hollywood techniki poklatkowej.
Johnny Depp i Tim Burton. Aktor stał się alter ego reżysera
Omawianie dorobku Burtona bez wspomnienia o Johnnym Deppie jest niemożliwe. Panowie zaczęli współpracę w 1990 roku przy "Edwardzie Nożycorękim". W kolejnych latach aktor zagrał u Burtona między innymi w "Edzie Woodzie", "Jeźdźcu bez głowy", "Charliem i fabryce czekolady", "Gnijącej pannie młodej", "Sweeney Toddzie", "Alicji w Krainie Czarów" oraz "Mrocznych cieniach".
Równie istotną postacią w twórczości Burtona była Helena Bonham Carter, która stała się dla niego znacznie więcej niż tylko aktorką w jego filmach. Mimo że przez długi czas określano ich mianem jednego z najbardziej znanych małżeństw w świecie filmu, to nigdy nie zawarli związku małżeńskiego. Ich drogi skrzyżowały się na planie "Planety małp", a uczucie połączyło ich w 2001 roku. Owocem ich związku jest syn Billy oraz córka Nell. Bonham Carter wystąpiła w wielu produkcjach swojego partnera, m.in. w "Charliem i fabryce czekolady", "Sweeney Toddzie", "Alicji w Krainie Czarów" i "Mrocznych cieniach". Para rozstała się w 2014 roku.
Tim Burton ma za sobą jeden sformalizowany związek. W latach 1987-1991 jego żoną była niemiecka artystka Lena Gieseke. Później reżyser związał się z Monicą Bellucci, która zagrała Delores w jego filmie "Beetlejuice Beetlejuice". We wrześniu 2025 roku para ogłosiła zakończenie swojego związku.
Tim Burton ma 68 lat. Jego styl to prawdziwy fenomen
Patrząc na jego ponad 40-letni dorobek, niemal niemożliwe jest pomylenie jego produkcji z dziełem kogoś innego. Charakterystyczne powykrzywiane gałęzie, wielkie oczy protagonistów, wszechobecne paski, kontrast czerni i bieli, gotyckie rezydencje, porcelanowa cera bohaterów, oryginalne monstra i pogrążeni w smutku outsiderzy ukształtowali jego unikalny, rozpoznawalny na pierwszy rzut oka styl. I w tym najprawdopodobniej tkwi istota jego niesamowitego triumfu. Mimo że Hollywood przez długi czas próbowało go zaszufladkować, ostatecznie to on wymusił na Fabryce Snów, by zaczęła przypominać świat z jego młodzieńczych szkiców.
Zachęcamy do obejrzenia naszej galerii, w której prezentujemy najważniejsze filmy i postaci z niezwykłego uniwersum Tima Burtona.
