Zapłacił fortunę za plagiat ciszy. Mike Batt po latach ujawnił, że cała afera była genialną mistyfikacją

Jak Mike Batt wkurzył spadkobierców Cage'a? Poszło o minutę ciszy

Czy można zagrać plagiat, nie grając absolutnie nic? To karkołomne pytanie stało się zarzewiem prawdziwej sądowej bitwy, która w 2002 roku rozpaliła muzyczny świat. W jednym narożniku stanął brytyjski muzyk rockowy Mike Batt, a w drugim spadkobiercy awangardowego kompozytora Johna Cage'a. Kością niezgody okazał się utwór „A One Minute Silence”, który Batt bezceremonialnie umieścił na albumie swojego zespołu The Planets, zatytułowanym „Classical Graffiti”. Wydawnictwo Peters Edition, pilnujące spuścizny Cage’a, uznało tę minutę ciszy za bezczelną kradzież legendarnej kompozycji „4’33”” z 1952 roku. Sprawa szybko stała się medialną petardą, prowokując gorącą dyskusję o granicach własności artystycznej w jednym z najbardziej absurdalnych sporów w historii rocka.

Finał tej kilkumiesięcznej potyczki przeszedł do annałów muzycznych legend. We wrześniu 2002 roku, na schodach londyńskiego High Court, Mike Batt z kamienną twarzą wręczył przedstawicielom wydawnictwa czek na rzekomo sześciocyfrową sumę. Po świecie gruchnęła wieść o precedensowym wyroku, w którym ciszę potraktowano jak chronione prawem autorskim dzieło sztuki. Dla wielu był to ostateczny dowód na absurdalne zapędy branży muzycznej. Prawdziwa natura tej ugody okazała się jednak znacznie bardziej przewrotna i na swoje wielkie odsłonięcie musiała czekać prawie dekadę.

"4'33"" Cage'a to manifest

Artystyczny manifest Johna Cage’a, czyli słynne „4’33””, to znacznie więcej niż tylko wciśnięcie przycisku „mute”. Jego premiera w 1952 roku wywołała potężny skandal, a zdezorientowana publiczność nie wiedziała, czy to genialny happening, czy policzek wymierzony w twarz sztuce. Cage cierpliwie tłumaczył, że istotą utworu nie jest próżnia, lecz dźwiękowy pejzaż otoczenia. Szum wiatru, krople deszczu czy nerwowe poruszenie na widowni stawały się właściwą, niepowtarzalną muzyką. Była to rewolucyjna próba, która kazała wszystkim na nowo zastanowić się, czym właściwie jest słuchanie i komponowanie.

A cisza Mike'a Batta? Czysta rockowa prowokacja!

Intencje Mike’a Batta były natomiast znacznie bardziej przyziemne, choć podlane solidną dawką rockandrollowej bezczelności. Jego „A One Minute Silence” trafiło na album „Classical Graffiti”, który z impetem wbił się na szczyt brytyjskiej listy przebojów z muzyką klasyczną. Utwór miał być po prostu chwilą wytchnienia między dwiema różnymi stylistycznie częściami płyty. Batt postanowił jednak podkręcić atmosferę, żartując, że „powiedział w jedną minutę to, co Cage’owi zajęło cztery i pół”. Gwoździem do trumny okazało się przypisanie autorstwa kompozycji duetowi „Batt/Cage”, co było już otwartym rzuceniem rękawicy.

Ta "sześciocyfrowa ugoda" to ściema! Mike Batt ujawnił całą prawdę po latach

Dopiero w grudniu 2010 roku Mike Batt, za pośrednictwem Twittera, puścił oko do publiczności, przyznając, że cała afera była od początku do końca zaplanowaną mistyfikacją. Legendarna „sześciocyfrowa” ugoda w rzeczywistości opiewała na symboliczną kwotę 1000 funtów, przekazaną jako darowizna na rzecz fundacji Johna Cage'a. Muzyk z typowym dla siebie humorem wyjaśnił, że technicznie rzecz biorąc, suma faktycznie była sześciocyfrowa, jeśli uwzględni się miejsca po przecinku, czyli £1,000.00. Jak twierdził, celem całego zamieszania było sprowokowanie debaty o absurdach praw autorskich w sztuce konceptualnej.

Choć sprawa okazała się brawurową sztuczką marketingową, pozostawiła po sobie fundamentalne pytanie: czy można opatentować milczenie? Ten incydent, będący po części prawniczym absurdem, a po części artystycznym happeningiem, doskonale obnażył szare strefy prawa własności intelektualnej. Nawet organizacja Mechanical Copyright Protection Society potraktowała sprawę śmiertelnie poważnie i wysłała do Batta standardowy formularz licencyjny na wykorzystanie ciszy. Historia zrodzona z rockowego poczucia humoru stała się jednym z najciekawszych komentarzy na temat tego, co w muzyce naprawdę można nazwać „swoim”. I jest dowodem na to, że czasem najgłośniejszy manifest to ten, którego w ogóle nie słychać.

Galeria: Muzycy ze świata rocka i metalu, którzy zmarli w 2025 roku. Pożegnaliśmy wielkie nazwiska