Muzyczna telewizja kręci się wokół medialnej wersji tego, czym jest bycie gwiazdą rocka; nie o to chodziło Bobowi Dylanowi ani Jimiemu Hendrixowi – u nich też były wielkie obrazy, jasne, ale była w tym również treść duchowa, polityczna i rewolucyjna.
Rock nie miał tylko dobrze wyglądać. Patti Smith nie bawiła się w półsłówka
Patti Smith nigdy nie należała do tych, którzy rzucali efektowne zdania bez pokrycia. Kiedy wypaliła, że muzyczna telewizja skupia się na medialnej wersji bycia rockową gwiazdą, a nie na tym, o co chodziło Dylanowi czy Hendrixowi, dotknęła samego środka problemu. Bo rock przez długi czas nie był tylko muzyką ani tym bardziej samym wizerunkiem. Był językiem niezgody, polem napięcia, czasem wręcz narzędziem kulturowego zamieszania.
W tym właśnie tkwił sens jej słów. Nie chodziło o to, że kiedyś wszystko było szlachetniejsze, a później już tylko plastikowe. Patti Smith mówiła raczej o przesunięciu akcentów. W czasach Dylana i Hendrixa obraz też miał znaczenie – obaj byli magnetyczni, obaj budowali mit. Tyle że za tym mitem stało coś więcej.
Dylan nie był tylko facetem z gitarą i ciętym spojrzeniem. Stał się głosem epoki, w której piosenka mogła brzmieć jak polityczny komentarz, manifest albo sygnał, że stary porządek właśnie się sypie. Hendrix także nie był jedynie zjawiskowym showmanem. Niósł w sobie nerw swoich czasów – eksperyment, wolność, chaos i energię, której nie dało się łatwo zamknąć w bezpiecznej ramie.
Kiedy bunt zaczął grać do kamery
To właśnie ten ciężar Patti Smith miała na myśli. Rock nie polegał wyłącznie na tym, żeby dobrze wyglądać w kadrze. Miał drugie dno – duchowe, polityczne, rewolucyjne. Był miejscem, w którym spotykały się styl i treść, charyzma i ryzyko, scena i realne emocje społeczne. Potem jednak nadeszła epoka, w której kamera zaczęła znaczyć coraz więcej. Narodziny muzycznej telewizji nie były przecież żadną katastrofą. Dla wielu artystów stały się trampoliną. MTV zrobiło z muzyków globalne twarze, pomogło budować kariery i sprawiło, że rock wszedł do masowej wyobraźni z siłą, jakiej wcześniej nie miał.
Problem polegał na tym, że medium nigdy nie było neutralne. Skoro liczył się ekran, zaczynało liczyć się też to, co najlepiej na nim działało. Rock musiał nauczyć się nowych zasad gry – być natychmiastowy, efektowny, czytelny. Musiał sprzedawać się już nie tylko riffem, ale też fryzurą, montażem, gestem i spojrzeniem do kamery. Bunt, który wcześniej bywał nieokiełznany, coraz częściej zamieniał się w estetykę. Pazur stawał się stylizacją. Niepokój – atrakcyjnym formatem.
Dylan i Hendrix byli czymś więcej niż obrazkiem
W tym sensie Patti Smith nie tyle atakowała telewizję, ile rozliczała moment, w którym rock zaczął grać pod medium. To paradoks tej historii – im większy zasięg, tym większa pokusa uproszczenia. Im większa widoczność, tym łatwiej sprzedać legendę w wersji wygładzonej, lekkiej i wygodnej.
Dlatego przywołanie Dylana i Hendrixa wybrzmiało tak mocno. To nie były nazwiska wrzucone dla efektu. Obaj stali się symbolami chwili, w której rock naprawdę znaczył coś więcej niż soundtrack do własnego wizerunku. Dylan pisał tak, jakby świat zaraz miał się rozpaść albo przebudować. Hendrix grał tak, jakby nie uznawał żadnych granic – ani muzycznych, ani mentalnych. Owszem, mieli wielkie "obrazy", ale nikt rozsądny nie sprowadziłby ich tylko do obrazka.
I właśnie dlatego słowa Patti Smith do dziś brzmią tak celnie. Bo ten spór wcale się nie zestarzał. Nadal chodzi o to samo – czy artysta ma jeszcze prawo być nieczytelny, niewygodny, nie do końca oswojony. Czy może już tylko dobrze wyglądać w obiegu. Patti Smith przypomniała rzecz niewygodną, ale fundamentalną: w rocku nigdy nie chodziło wyłącznie o powierzchnię. Bez treści, napięcia i odrobiny niepokornego ducha nawet największy mit zaczyna być tylko dobrze sprzedanym kostiumem.
Galeria: Najlepsze zagraniczne płyty rockowe z 1980 roku. Od punk rocka przez heavy metal, aż po początki alternatywy!
21
