Jak Les Paul z części Cadillaca i wiertarki zbudował rewolucję w rocku?
Zanim nazwisko Les Paul stało się synonimem legendarnej gitary elektrycznej, jego właściciel w zaciszu hollywoodzkiego garażu odpalił prawdziwą dźwiękową rewolucję. To właśnie tam, w surowych warunkach lat 40., wykiełkowała idea nagrywania wielośladowego, czyli sztuki budowania dźwiękowych katedr, ścieżka po ścieżce. Technika ta pozwoliła mu stać się jednoosobową orkiestrą i na takich numerach jak pionierski „Lover” z 1948 roku samodzielnie zagrać wszystkie partie. Ta innowacja, zrodzona na sprzęcie, który dziś nazwalibyśmy prymitywnym, stała się gitarowym fundamentem dla całego rocka. Bez jego garażowych czarów, dźwiękowe pejzaże The Beatles czy Pink Floyd mogłyby brzmieć o wiele skromniej.
Ta iskra geniuszu nie pojawiła się znikąd, bo zamiłowanie Paula do majsterkowania przy dźwięku sięgało jego nastoletnich lat. Już w połowie lat 30. złożył własną maszynę do nacinania płyt, korzystając z arsenału rodem z garażu szalonego naukowca. Do budowy posłużyły mu bowiem koło zamachowe z Cadillaca i pasek od wiertarki dentystycznej. To prowizoryczne laboratorium stało się poligonem, na którym rozwijał swoje nowatorskie techniki. Kiedy studio świeciło pustkami, a weny nie dało się zamknąć w grafiku, postanowił znaleźć sposób, by samemu stać się całym zespołem i połączyć wszystkie partie w jedną, potężną całość.
Prezent od Binga Crosby'ego i narodziny "Ośmiornicy". Tak powstał pierwszy 8-ślad
Prawdziwa magia miała jednak dopiero nadejść, gdy wosk ustąpił miejsca magnetycznej taśmie. W 1949 roku, podczas rekonwalescencji po wypadku samochodowym, Les Paul dostał w prezencie od samego Binga Crosby'ego jeden z pierwszych magnetofonów Ampex Model 300. Muzyk nie czekał ani chwili i od razu chwycił za lutownicę. Dodał dodatkową głowicę, co pozwoliło mu realizować technikę „sound on sound” na jednym urządzeniu, bez bolesnej utraty jakości dźwięku. Efektem tej modyfikacji był między innymi światowy hit „How High the Moon” z 1951 roku, który wystrzelił na szczyty list przebojów i nie schodził z nich przez dziewięć tygodni. Utwór ten pokazał światu potęgę wielośladowych harmonii wokalnych Mary Ford, które oplatały słuchacza niczym dźwiękowy bluszcz.
Ale dla Les Paula „wystarczająco dobrze” nigdy nie było opcją. Marzył o pełnej kontroli i możliwości dyrygowania każdą partią z osobna. W 1953 roku wpadł na pomysł, by ułożyć osiem głowic nagrywających jedna na drugiej, niczym piętra w dźwiękowym wieżowcu, co zapewniało idealną synchronizację. Tak narodził się projekt 8-śladowego magnetofonu, który zyskał pieszczotliwy przydomek „The Octopus”. Projekt pochłonął cztery lata i 36 000 dolarów, ale jego owoc, magnetofon Ampex 5258 Sel-Sync, który działał od 1957 roku, otworzył wrota do nowej ery. Pozwalał nagrywać każdą ścieżkę osobno, bez kasowania poprzednich, dając artystom narzędzie do kreowania studyjnych arcydzieł.
Co łączy Les Paula z NASA i Wiewiórkami? Jego wynalazki sięgały gwiazd
W ogniu studyjnych eksperymentów Les Paula rodziły się nie tylko patenty na potężne rockowe brzmienie. Odkrył on, że nagrywając partie w zwolnionym tempie i odtwarzając je normalnie, uzyskuje dźwięki o oktawę wyższe. Ta sztuczka stała się później dźwiękowym DNA piskliwych gwiazd z kreskówki „Alvin i wiewiórki”. To, co jednak naprawdę wbija w fotel, to fakt, że jego techniki przykuły uwagę NASA. Agencja kosmiczna w latach 50. zaadaptowała koncepcję nakładania ścieżek do zarządzania potokiem danych w swoim programie kosmicznym. Okazało się, że geniusz Paula rezonował nie tylko na rockowych scenach, ale i sięgał gwiazd, dosłownie.
Choć podarował światu technologię, która zdefiniowała brzmienie przyszłych dekad, Les Paul pozostał wierny swoim korzeniom. Paradoksalnie, nigdy nie użył swojego 8-śladowego wynalazku do nagrania największych hitów z Mary Ford, twierdząc z rozbrajającą szczerością, że „miał więcej frajdy z Sound-on-Sound”. To jednak tylko anegdota, która nie rzuca cienia na jego tytaniczny wkład. To właśnie jego garażowa pasja i inżynieryjna precyzja dały przyszłym pokoleniom artystów klucze do budowania wielowymiarowych światów dźwiękowych. Bez niego rockowa ściana dźwięku byłaby zaledwie skromnym murkiem.
