Fan jazzu, który stworzył koszmar metalu. Oto biomechaniczny styl H.R. Gigera
Mało kto wie, że wizualny ojciec chrzestny metalowego mroku w słuchawkach najchętniej gościł jazz. Mimo to H.R. Giger stał się niekwestionowanym architektem najmroczniejszych zakątków muzyki gitarowej. Jego unikalny, biomechaniczny styl, w którym ludzkie ciało i maszyna stapiają się w zimny, często erotyczny monolit, okazał się idealnym soundtrackiem dla filozofii metalu i industrialu. Mroczne wizje szwajcarskiego artysty, przesiąknięte technologicznym horrorem i perwersyjną elegancją, uderzały w te same struny co agresja i złożoność dźwięku kapel z całego świata. Jego sztuka nie była jedynie ilustracją, ale stała się wizualną twarzą gatunków, które poszukiwały estetyki zdolnej unieść ich dźwiękowy ciężar.
Iskrę dla tej niepokojącej wizji rozpaliły dzieła takich mistrzów jak Salvador Dalí, Ernest Fuchs czy nasz rodak, rzeźbiarz Stanisław Szukalski. To właśnie Giger ukuł termin „biomechaniczny”, by opisać styl przedstawiający ludzkość w posthumanistycznej fazie, zrośniętą z technologią w sposób jednocześnie przerażający i fascynujący. Ta koncepcja okazała się prorocza, a jej rezonans w muzyce industrialnej, eksplorującej konflikt na linii człowiek-maszyna, był natychmiastowy. Dzieła Gigera stały się manifestem dla brzmienia takich formacji jak Throbbing Gristle czy Nine Inch Nails.
Okładki, które wywołały skandal. Od Celtic Frost po proces za penisy
Prawdziwym kamieniem milowym, który na stałe wpisał estetykę Gigera w DNA metalu, była okładka albumu „To Mega Therion” z 1985 roku szwajcarskiej grupy Celtic Frost. Wykorzystany na niej obraz „Satan I” stał się ikoną rodzącej się sceny black i death metalu, definiując jej mroczny oraz bluźnierczy wizerunek na dekady. Kilka lat później, w 1992 roku, Giger zmodyfikował swoje dzieło „Meister und Margeritha” na potrzeby okładki „Danzig III: How the Gods Kill”. Specjalnie dla Glenna zasłonił falliczny element sztyletem z charakterystycznym symbolem czaszki zespołu. Z kolei dla brytyjskiej formacji Carcass stworzył rzeźbę „Life Support 1993”, która zdobiąc album „Heartwork”, nadała wizualny kształt ich chirurgicznie precyzyjnemu podejściu do death metalu.
Jego wpływ nie ograniczał się jednak wyłącznie do metalowej braci. Już w 1973 roku zaprojektował okładkę do „Brain Salad Surgery” zespołu Emerson, Lake & Palmer, a magazyn „Rolling Stone” uznał ją za jedną z najlepszych w historii. To właśnie tam po raz pierwszy na dużą skalę pojawił się jego charakterystyczny, biomechaniczny portret, który natychmiast wzbudził kontrowersje z powodu detali uznanych za pornograficzne. Podobny los spotkał jego pracę dla Debbie Harry z Blondie. Okładka jej solowego albumu „KooKoo” z 1981 roku została uznana za zbyt przerażającą, by promować ją na plakatach w londyńskim metrze.
Jednak prawdziwa burza rozpętała się za sprawą zespołu Dead Kennedys. Dołączenie do albumu „Frankenchrist” z 1985 roku plakatu z obrazem Gigera „Landscape #XX”, znanym potocznie jako „Penis Landscape”, doprowadziło do głośnego procesu sądowego o obsceniczność. Sprawa niemal pogrążyła wytwórnię Jello Biafry, Alternative Tentacles, stając się symbolem walki z cenzurą w muzyce rockowej. To dosadnie pokazało, że sztuka Gigera była na tyle potężna, by wywoływać nie tylko zachwyt, ale i autentyczną panikę moralną.
Kultowy statyw dla wokalisty Korna. Jak Giger przeniósł sztukę na scenę?
Najbardziej namacalnym przykładem przeniesienia wizji Gigera ze świata grafiki prosto na deski sceny jest ikoniczny statyw mikrofonowy, stworzony dla Jonathana Davisa z zespołu Korn. Wokalista po wizycie u artysty w Szwajcarii zamówił „funkcjonalną rzeźbę”, która miała być jednocześnie erotyczna i ruchoma. W rezultacie powstało pięć aluminiowych odlewów tego biomechanicznego dzieła sztuki. Trzy z nich trafiły do Davisa, a dwa pozostały w posiadaniu Gigera jako eksponaty w jego muzeum i galeriach. To unikalne zlecenie udowodniło, jak głęboko jego estetyka wniknęła w sceniczną tożsamość nowego pokolenia metalu.
Sam Giger przyznawał, że bezpośrednio na zlecenie muzyków pracował rzadko, ponieważ większość kultowych okładek to licencjonowane, wcześniej istniejące już prace. Mimo to jego wpływ okazał się potężniejszy niż jakiegokolwiek innego artysty wizualnego w historii ciężkiej muzyki. Biomechaniczna estetyka stała się uniwersalnym językiem, którym przez dekady posługiwały się zespoły, by opisać lęk przed technologią, utratę człowieczeństwa i mrok ukryty w ludzkiej psychice. Dziedzictwo Gigera, strzeżone przez niego równie zaciekle jak prawa do projektu Obcego, pulsuje do dziś w niezliczonych inspiracjach. Jego koszmarne wizje na zawsze pozostaną nierozerwalnie złączone z najcięższymi dźwiękami na tej planecie.
