Uważa się, że tytuł albumu to połączenie słów 'Vastus' i 'Lateral thinking'. Pierwsze oznacza w języku polskim mięsień obszerny przyśrodkowy, a drugie - myślenie lateralne, używane do określania nowego spojrzenia na sytuację (kreatywność), dostrzeżenie nowych możliwości (nowe idee), przeformułowanie problemu dające szansę rozwiązania go nowymi metodami.

Tool słynie z przykładania dużej uwagi do swoich kompozycji. Przykładem tego jest utwór tytułowy z płyty, przy tworzeniu którego grupa kierowała się... ciągiem Fibonacciego! Jak to się objawia? W pierwszej zwrotce Lateralus liczba sylab w poszczególnych wersach odpowiada kolejnym liczbom ciągu Fibonacciego, gdzie każda kolejna wartość jest sumą dwóch poprzednich. Zaczynając od pojedynczych słów „Black” i „Then”, wokalista wspina się przez sekwencję 1, 1, 2, 3, 5 aż do 8 sylab, by później na chwilę wrócić do 5 i 3, tworząc w ten sposób wrażenie dźwiękowej spirali. W kolejnych zwrotkach efekt ten narasta.

Instrumentalny utwór Mantra to tak naprawdę spowolnione dźwięki, które podczas delikatnego ściskania wydawał kot Maynarda Jamesa Keenana.

Promujący album jako główny singiel utwór Schism był pierwszym zespołu, który dotarł na amerykańską listę przebojów Billboard Hot 100. Numer osiągnął pozycję 67. Kolejną Toola, której udało się dotrzeć na to zestawienie była kompozycja Fear Inoculum, wydana aż 18 lat później! Co ważne, teledysk do Schism wyreżyserował gitarzysta Adam Jones.